Không thể “mở cửa trước, quản lý sau”
Sau khi Luật Công nghiệp công nghệ số và Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP đặt nền móng cho việc thí điểm thị trường tài sản mã hóa, vấn đề đặt ra không còn là có phát triển RWA (Real World Assets - tài sản thực được mã hóa) hay không, mà là thiết kế thị trường theo mô hình nào để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính.
Tại Hội nghị Việt Nam RWA Summit 2026 do Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam đồng tổ chức với chủ đề “Mã hóa tài sản thực và cơ hội dẫn đầu thị trường tỷ đô”, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, khuôn khổ thí điểm hiện nay được xây dựng theo hướng “vừa chặt, vừa mở”.
 |
Ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (bên phải), trao đổi tại Hội nghị |
Theo đó, các tổ chức cung cấp dịch vụ phải đáp ứng yêu cầu cao về năng lực tài chính và an toàn công nghệ, trong khi cơ chế phát hành và lựa chọn tài sản niêm yết vẫn dành một khoảng không gian nhất định cho thị trường thử nghiệm. Tuy nhiên, theo ông Hòa: “Cấp phép mới chỉ là bước khởi đầu. Yêu cầu quan trọng hơn là xây dựng năng lực quản lý, giám sát khi thị trường chính thức vận hành và tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trên cơ sở thực tiễn”.
Nếu giám sát là một trụ cột của thiết kế thị trường, thì phòng, chống rửa tiền lại là phép thử đối với khả năng hội nhập của Việt Nam. Đại diện Ngân hàng Nhà nước, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền chia sẻ, Việt Nam đã bước đầu hình thành khung pháp lý nền tảng cho thị trường tài sản mã hóa. Tuy nhiên, theo yêu cầu của Lực lượng Đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), việc ban hành quy định mới chỉ là một phần; điều quan trọng hơn là phải chứng minh được hiệu quả thực thi trên thực tế.
“Hành động số 6 hiện mới được đánh giá hoàn thành một phần, trong khi các nội dung liên quan đến vận hành thị trường, giám sát hoạt động của các sàn giao dịch, phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và xử lý các vụ việc vẫn cần tiếp tục hoàn thiện”, bà Thơ nói.
 |
Đại diện Ngân hàng Nhà nước, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền tại Sự kiện |
Điều đó cho thấy, đối với thị trường RWA, “luật trên giấy” chưa đủ để tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế. Khả năng thực thi và giám sát mới là yếu tố quyết định một thị trường có đáp ứng được các chuẩn mực quốc tế hay không.
Chia sẻ thêm thông tin tại Hội nghị, Thượng tá, TS. Nguyễn Thành Chung, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an cho biết, từ năm 2020 đến đầu năm 2025, thế giới đã ghi nhận hơn 660 vụ tấn công mạng liên quan đến lĩnh vực tài sản mã hóa, gây thiệt hại gần 13 tỷ USD. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay, thiệt hại tiếp tục ở mức khoảng 800 triệu USD. Các cuộc tấn công chủ yếu nhằm vào ví điện tử, sàn giao dịch, cầu nối blockchain và các ứng dụng phi tập trung, xuất phát từ cả điểm yếu công nghệ lẫn yếu tố con người.
Ở góc độ điều tra tội phạm kinh tế, Thượng tá Lê Thị Thế Hoàng, Phó Trưởng phòng 2, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an nhấn mạnh, nhiều đối tượng đã lợi dụng các mô hình token để dựng dự án đầu tư, tạo thanh khoản giả bằng bot và tài khoản ảo nhằm thu hút nhà đầu tư trước khi thao túng giá hoặc đánh sập hệ thống. Bên cạnh đó, tài sản mã hóa cũng đang bị lợi dụng để rửa tiền thông qua nhiều lớp trung gian, nền tảng blockchain và các sàn giao dịch quốc tế nhằm gây khó khăn cho công tác truy vết.
"Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là xử lý vi phạm, mà phải nâng cao năng lực nhận diện sớm, giám sát dòng tiền và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý với lực lượng thực thi pháp luật", bà Hoàng nói.
Từ những góc độ khác nhau có thể thấy, “thiết kế thị trường” đối với RWA không chỉ dừng ở việc xác định loại tài sản nào được phép mã hóa hay cơ chế giao dịch ra sao. Quan trọng hơn, đó là việc xây dựng đồng thời các lớp quản trị - từ tiêu chuẩn cấp phép, cơ chế giám sát, phòng chống rửa tiền đến bảo đảm an ninh mạng - ngay từ khi thị trường còn ở giai đoạn hình thành.
Thiết kế đúng sản phẩm, đúng thị trường
Ông Wookeun Yoon, chuyên gia tài chính của Văn phòng Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô ASEAN+3 (AMRO), cho rằng một trong những ngộ nhận phổ biến hiện nay là cho rằng token hóa sẽ tự giải quyết các hạn chế về thanh khoản và định giá của tài sản cơ sở. Thực tế, nhiều mô hình RWA thành công trong khu vực vẫn tập trung vào các tài sản tài chính truyền thống như trái phiếu chính phủ, quỹ thị trường tiền tệ... Đồng thời, tiếp tục sử dụng các cấu trúc pháp lý đã được kiểm chứng như quỹ đầu tư hoặc pháp nhân có mục đích đặc biệt (SPV). Khi đó, token chỉ đại diện cho quyền lợi đối với tài sản cơ sở, thay vì thay đổi bản chất của tài sản.
Ở góc độ doanh nghiệp, sau khi khuôn khổ pháp lý từng bước được hình thành, câu hỏi đặt ra không còn là “có được phát hành token hay không”, mà là phát hành để tạo ra giá trị gì? Bà Lê Vũ Hương Quỳnh, Giám đốc Phát triển khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tether, dẫn chứng stablecoin USDT là ví dụ cho thấy một sản phẩm có thể phát triển theo nhiều cấp độ. Ban đầu, USDT chủ yếu đóng vai trò công cụ trung gian giữa các sàn giao dịch tài sản số, nhưng sau đó từng bước mở rộng sang thanh toán, chuyển tiền xuyên biên giới và quyết toán giữa các doanh nghiệp.
Trong khi đó, ông SB Seker, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Binance, lưu ý rằng ngay từ giai đoạn thiết kế, mỗi quốc gia cần xác định rõ mục tiêu của sản phẩm là phục vụ thị trường nội địa hay hướng tới nhà đầu tư quốc tế. Việc lựa chọn thị trường mục tiêu sẽ quyết định tiêu chuẩn sản phẩm, cơ chế phân phối cũng như hệ thống đối tác tham gia. “Nếu hướng tới dòng vốn quốc tế, cần lựa chọn được đối tác có năng lực phân phối ra thị trường toàn cầu”, ông SB Seker nhấn mạnh.
 |
Đại diện các tổ chức trong nước và quốc tế tại phiên thảo luận “Từ kinh nghiệm quốc tế tới thực tế Việt Nam: Cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản trị rủi ro”. |
Từ góc nhìn của đơn vị đang tham gia xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Đà Nẵng, ông Kevin Iwanaga, Giám đốc Chiến lược và Kết nối cho rằng, mục tiêu của sandbox không phải tạo ra một “sân chơi” đầu cơ, mà là kiểm chứng các mô hình có khả năng huy động vốn cho nền kinh tế thực. Vì vậy, ngay trong giai đoạn thử nghiệm, mỗi dự án phải xác định rõ tài sản bảo chứng, phạm vi hoạt động, giới hạn giao dịch, cơ chế công bố thông tin, lưu ký và báo cáo; đồng thời bảo đảm mối liên hệ giữa token với tài sản cơ sở có thể được thực thi và kiểm chứng.
“Hiệu quả của mô hình này không nên được đo bằng khối lượng giao dịch, mà bằng những chỉ số phản ánh chất lượng của thị trường như lượng vốn huy động được cho doanh nghiệp và dự án Việt Nam, giá trị tài sản thực được mã hóa, mức giảm chi phí phát hành và quyết toán, cũng như số lượng doanh nghiệp có thể bước từ sandbox sang thị trường chính thức”, ông Kevin Iwanaga nói.
Nếu phần đầu của “luật chơi” là bảo đảm thị trường vận hành an toàn, thì phần còn lại chính là tạo dựng một hệ sinh thái đủ hấp dẫn để tài sản thực của Việt Nam có thể tiếp cận hiệu quả hơn với nguồn vốn trong nước và quốc tế. Có lẽ, đây cũng là thước đo đối với sự thành công của một thị trường RWA trong tương lai.
