Toàn cầu chững lại, tiêu chuẩn siết chặt
Tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026, trong phiên thảo luận về trái phiếu xanh, ông Erik Christianto, Giám đốc Giải pháp Sản phẩm, S&P Global Ratings cho biết một xu hướng đáng chú ý đang diễn ra trên quy mô toàn cầu: thị trường trái phiếu bền vững dần tách khỏi quỹ đạo tăng trưởng của thị trường trái phiếu nói chung.
Cụ thể, năm 2025, khối lượng phát hành trái phiếu bền vững giảm 19%, xuống còn 866 tỷ USD, trong khi tổng thị trường trái phiếu vẫn tăng gần 11%, vượt mốc 10.000 tỷ USD. Điều này cho thấy các động lực tăng trưởng từng được kỳ vọng vẫn chưa thực sự thành hiện thực.
Đáng chú ý, phân khúc trái phiếu liên kết bền vững (SLB) chưa phục hồi như kỳ vọng, trong khi một số thị trường lớn như Trung Quốc vẫn chưa tạo được động lực tăng trưởng mới. Sau giai đoạn bùng nổ, thị trường đang bước vào chu kỳ “lọc chất”, với yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn.
Các tiêu chuẩn quốc tế tiếp tục được siết chặt, từ việc xác định dự án đủ điều kiện, đo lường tác động môi trường – xã hội, đến nghĩa vụ báo cáo sau phát hành. Xu hướng hình thành các bộ phân loại tài chính bền vững (taxonomy) cấp quốc gia, cùng với sự gia tăng vai trò của các tổ chức xác nhận độc lập, đang khiến “tấm vé” tiếp cận vốn xanh trở nên khắt khe hơn.
 |
Ông Erik Christianto, Giám đốc Giải pháp Sản phẩm, S&P Global Ratings |
“Sự xuất hiện của các tiêu chuẩn mới, các nhãn phụ và đặc biệt là các bộ phân loại bền vững cấp quốc gia sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính minh bạch. Đồng thời, giám sát chặt chẽ hơn cũng đồng nghĩa với việc chỉ những dự án thực sự đáp ứng tiêu chí mới có thể tiếp cận nguồn vốn, qua đó nâng chất lượng thị trường”, ông Erik Christianto nói.
Tại khu vực Đông Nam Á, việc ASEAN thúc đẩy khung phân loại tài chính bền vững, cùng các sáng kiến hỗ trợ kỹ thuật từ các định chế quốc tế, được kỳ vọng sẽ góp phần giảm chi phí giao dịch và rút ngắn thời gian phát hành. Tuy nhiên, đổi lại là yêu cầu cao hơn về tuân thủ và minh bạch.
Việt Nam: Dư địa lớn, nhưng không dễ đi
Ở góc độ trong nước, bà Đinh Thúy Hằng, Trưởng bộ phận Trái phiếu Xanh và Tài chính Bền vững, FiinRatings cho biết, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam vẫn ở giai đoạn sơ khai, nhưng đã bắt đầu tăng tốc.
Theo đó, đến năm 2024, tổng giá trị phát hành đạt khoảng 10.325 tỷ đồng - mức cao nhất từ trước đến nay, với 6 đợt phát hành. Tuy nhiên, tỷ trọng vẫn rất khiêm tốn: chỉ khoảng 0,2% nếu xét theo khung xanh được FiinRatings đánh giá độc lập và gần 2% nếu tính cả các đánh giá từ tổ chức quốc tế, trong tổng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp hơn 1,4 triệu tỷ đồng.
“Quy mô nhỏ nhưng lại phản ánh rõ dư địa tăng trưởng rất lớn. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam cần tới 670 - 700 tỷ USD cho quá trình chuyển đổi xanh, thị trường trong nước khó có thể tự đáp ứng nếu thiếu các kênh dẫn vốn dài hạn và chi phí hợp lý”, bà Hằng nói.
Điểm đáng chú ý là trái phiếu xanh không chỉ mang ý nghĩa “hình ảnh” mà đem lại lợi ích tài chính rõ rệt. Với tổ chức phát hành, đây là cánh cửa tiếp cận nguồn vốn dài hạn 10 - 20 năm - vượt xa mức trung bình khoảng 3 năm của thị trường hiện tại - cùng mức lãi suất cạnh tranh trong khoảng 5,75 - 6,7% (chưa bao gồm chi phí giao dịch). Đồng thời, doanh nghiệp có thể mở rộng tệp nhà đầu tư ra cả trong và ngoài nước, nâng cao uy tín thông qua cam kết ESG có thể đo lường và kiểm chứng.
Bà Hằng cho biết, ở chiều ngược lại, nhu cầu từ nhà đầu tư cũng đang thay đổi mạnh. Làn sóng ESG toàn cầu khiến các định chế tài chính ngày càng ưu tiên phân bổ vốn vào tài sản xanh, mở ra cơ hội để Việt Nam tiếp cận dòng vốn quốc tế dài hạn với chi phí thấp hơn.
Tuy nhiên, “cửa rộng” về vốn lại đi kèm “cửa hẹp” về tiêu chuẩn. Phát hành trái phiếu xanh đòi hỏi quy trình phức tạp, cần sự phối hợp liên ngành giữa tài chính, kỹ thuật, môi trường và pháp lý. Rủi ro “greenwashing” là hiện hữu nếu thiếu hệ thống theo dõi và báo cáo minh bạch. Trong khi đó, năng lực ESG của phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế.
Thực tế năm 2025 cho thấy tín hiệu tích cực khi thị trường bắt đầu đa dạng hóa tổ chức phát hành, từ doanh nghiệp cấp nước, ngân hàng đến các công ty tái chế. Những thương vụ như trái phiếu xanh kỳ hạn 20 năm của Công ty Truyền dẫn nước sạch Xuân Mai hay các đợt phát hành của MSB, Vietcombank cho thấy thị trường đang dần mở rộng ra các ngành kinh tế thực có nhu cầu vốn xanh lớn.
“Để khai thác tiềm năng này, doanh nghiệp cần một lộ trình bài bản dựa trên ba trụ cột: xây dựng hệ sinh thái đối tác (từ bảo lãnh, xác nhận đến tư vấn pháp lý), đảm bảo minh bạch và tuân thủ theo chuẩn quốc tế, và quan trọng nhất là nâng cao năng lực nội tại về ESG”, bà Hằng nhận định.
 |
Bà Đinh Thúy Hằng, Trưởng bộ phận Trái phiếu Xanh và Tài chính Bền vững, FiinRatings (ngồi giữa) |
Khác với trái phiếu thông thường, hành trình của trái phiếu xanh đòi hỏi kỷ luật cao ở cả trước và sau phát hành. Từ việc xác định rõ mục đích sử dụng vốn, lựa chọn dự án đủ điều kiện, đến quản lý dòng tiền và công bố báo cáo tác động định kỳ - tất cả đều nhằm duy trì niềm tin của nhà đầu tư.
Bà Hằng nhấn mạnh: “Nhìn tổng thể, trái phiếu xanh không đơn thuần là một sản phẩm tài chính, mà là công cụ chiến lược để Việt Nam kết nối với dòng vốn bền vững toàn cầu. Khi khuôn khổ pháp lý được hoàn thiện, tiêu chuẩn minh bạch được nâng cao và hệ thống xếp hạng tín nhiệm độc lập được củng cố, thị trường này có thể trở thành “cầu nối” quan trọng giữa nhu cầu vốn xanh trong nước và nguồn lực quốc tế đang tìm kiếm điểm đến mới”.
