Vỡ mộng vì “room VIP”
Trong quá trình phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam, sự bùng nổ của các hội nhóm tư vấn đầu tư trên mạng xã hội từng là một hiện tượng phổ biến. Không ít "room VIP" được xây dựng quanh những lời hứa về lợi nhuận nhanh, các thông tin nội bộ hay những khuyến nghị mua bán được quảng bá như “bí quyết chiến thắng thị trường”.
Giai đoạn 2020 - 2022 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của mô hình này. Trong bối cảnh dịch COVID-19, dòng tiền giá rẻ và làn sóng nhà đầu tư F0 đổ vào thị trường với tốc độ chưa từng có, các hội nhóm trên Zalo, Telegram hay Facebook liên tục xuất hiện, thu hút hàng chục nghìn thành viên.
Nhiều cổ phiếu đầu cơ được đẩy giá bằng những câu chuyện hấp dẫn về tăng trưởng, quỹ đất hay kế hoạch kinh doanh. Tuy nhiên, khi thị trường đảo chiều, không ít nhà đầu tư phải trả giá đắt.
Những biến cố lớn năm 2022 đã trở thành bài học đáng nhớ. Hàng loạt vụ việc thao túng giá cổ phiếu, phát hành trái phiếu sai quy định bị xử lý, một số lãnh đạo doanh nghiệp vướng vòng lao lý, kéo theo các đợt giảm sâu của thị trường. Từ mức 1.524,7 điểm (ngày 4/4/2022), VN-Index đã rơi hơn 40%, xuống mức đáy của năm 911,9 điểm (ngày 15/11/2022).
Sau biến cố này, nhiều nhà đầu tư nhận ra rằng quyết định dựa trên tin đồn, lời hô hào hay các thông tin không được kiểm chứng có thể khiến họ trở thành người chịu rủi ro lớn nhất.
Sau khi các mô hình "đội lái" truyền thống bị xử lý, các hình thức lừa đảo đã biến tướng với công nghệ cao. Deepfake, ứng dụng giả mạo, các nền tảng đầu tư không được cấp phép, hay những kẻ mạo danh nhân viên các công ty chứng khoán lớn với lời mời gọi lợi nhuận phi thực tế xuất hiện ngày càng nhiều.
Dù Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã nhiều lần lên tiếng cảnh báo, nhưng không ít nhà đầu tư vẫn trở thành nạn nhân.
“Quyết định xuống tiền theo thông tin dạng rỉ tai, phím hàng là thói quen mang lại không ít tình huống dở khóc dở cười”, chị Thanh Hà, một nhà đầu tư tại Hà Nội chia sẻ.
Sau những bài học từ thị trường cùng động thái siết chặt quản lý của cơ quan chức năng, nhận thức của cộng đồng nhà đầu tư đã thay đổi. Thay vì tìm kiếm những “mã nóng” hay các khuyến nghị mang tính truyền miệng, nhà đầu tư ngày càng quan tâm hơn tới chất lượng thông tin và khả năng kiểm chứng dữ liệu.
Anh Phạm Quân, một nhà đầu tư cá nhân cho biết, sau những trải nghiệm không mong muốn với các nền tảng đầu tư thiếu minh bạch, anh thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận thị trường.
“Giờ đây, tôi ưu tiên những nguồn dữ liệu có thể kiểm chứng được, từ báo cáo doanh nghiệp, công ty chứng khoán, đến báo chí tài chính chính thống”, anh Quân chia sẻ.
Ông Phan Lê Thành Long, Chủ tịch sáng lập Cộng đồng Cố vấn Tài chính Việt Nam (VWA) cho rằng, nhà đầu tư cần xây dựng phương pháp đầu tư phù hợp với bản thân, đồng thời duy trì kỷ luật và tránh bị cuốn theo tâm lý đám đông.
Theo ông Long, trong một thị trường ngày càng minh bạch và chuyên nghiệp hơn, kiến thức và khả năng xử lý thông tin sẽ quyết định hiệu quả đầu tư bền vững.
Tìm “la bàn” thông tin
Khi thị trường trưởng thành hơn, nhà đầu tư không còn tìm kiếm một mã cổ phiếu để mua, mà tìm kiếm một nguồn thông tin đủ tin cậy để ra quyết định.
Sự thay đổi trong hành vi nhà đầu tư đang kéo theo những thay đổi đáng kể trong cách thức vận hành của ngành chứng khoán.
Nhà đầu tư Phạm Quân cho biết, anh thường cập nhật tin tức thị trường chứng khoán từ các báo cáo định kỳ, các podcast thông tin của công ty chứng khoán và các bản tin giao dịch từ những tờ báo tài chính uy tín. Đã từ rất lâu, nhà đầu tư này không hỏi nhân viên môi giới về “ba chữ cái” mà chỉ yêu cầu hỗ trợ về hệ thống, công nghệ nếu quá trình giao dịch gặp trở ngại.
Nhiều nhân viên môi giới chứng khoán cũng thừa nhận, khách hàng đã có sự thay đổi tư duy chiến lược đầu tư. Họ chủ động tìm kiếm, tiếp cận thông tin hơn, thay vì thụ động chờ đọc các báo cáo phân tích do công ty chứng khoán gửi.
“Nhà đầu tư đọc bài phân tích tài chính trên báo rồi phản biện lại luận điểm đầu tư của công ty chứng khoán, nhiều nhà báo tài chính hiện nay có trình độ phân tích thị trường ngang bằng chuyên gia, khiến công ty chứng khoán buộc phải không ngừng nâng cao trình độ công nghệ và phân tích”, một nhân viên môi giới của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam nói.
Sự trưởng thành của nhà đầu tư cũng thúc đẩy các công ty chứng khoán tăng tốc đầu tư vào công nghệ.
Dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), trợ lý ảo hay các hệ thống phân tích dữ liệu theo thời gian thực đang được triển khai rộng rãi nhằm hỗ trợ khách hàng sàng lọc thông tin, đánh giá rủi ro và nhận diện cơ hội đầu tư phù hợp với từng khẩu vị.
Ở góc độ rộng hơn, đây không chỉ là quá trình nâng cấp dịch vụ của các công ty chứng khoán, mà còn phản ánh sự chuyển dịch của thị trường từ đầu tư dựa trên cảm xúc sang đầu tư dựa trên dữ liệu.
Trong xu hướng đó, báo chí tài chính chính thống ngày càng giữ vai trò quan trọng. Khác với những nguồn tin lan truyền trên mạng xã hội, báo chí chính thống thực hiện chức năng kiểm chứng, đối chiếu và phản biện thông tin trước khi công bố. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với thị trường chứng khoán, nơi mỗi thông tin đều có thể ảnh hưởng tới dòng tiền và quyết định đầu tư của hàng triệu nhà đầu tư.
Không chỉ truyền tải thông tin về doanh nghiệp và thị trường, báo chí tài chính còn góp phần phát hiện những dấu hiệu bất thường thông qua việc phân tích báo cáo tài chính, theo dõi diễn biến giao dịch và phản ánh các vấn đề phát sinh trên thị trường.
Trong nhiều trường hợp, các bài viết chuyên sâu đã giúp nhà đầu tư có thêm dữ liệu để nhận diện rủi ro, tránh những quyết định đầu tư thiếu cơ sở hoặc chạy theo tâm lý đám đông.
Bên cạnh đó, báo chí cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phổ cập kiến thức tài chính, nâng cao hiểu biết của công chúng về đầu tư, quản trị rủi ro và phân bổ tài sản.
Theo ông Huỳnh Minh Tuấn, chuyên gia quản lý gia sản, cựu Phó chủ tịch Công ty Chứng khoán APG, báo chí tài chính không chỉ cung cấp thông tin mà còn giúp hình thành tư duy đầu tư đúng đắn, hỗ trợ nhà đầu tư nhận diện cơ hội và rủi ro trong bối cảnh kinh tế luôn biến động.
Theo ông Tuấn, báo chí tài chính đóng vai trò cốt lõi trên 4 phương diện: Là cầu nối minh bạch cung cấp thông tin vĩ mô và doanh nghiệp nhanh chóng, chính xác, giúp thị trường phát triển lành mạnh và chống lại các tin đồn thất thiệt; Là công cụ đắc lực để phổ cập kiến thức tài chính, nâng cao nhận thức và kỷ luật đầu tư cho công chúng; Là nơi cung cấp các phân tích chuyên sâu từ chuyên gia, giúp nhà đầu tư có cái nhìn đa chiều về các cơ hội và rủi ro trước khi ra quyết định; Là công cụ định hướng chiến lược, hỗ trợ nhà đầu tư nhận diện các xu hướng vĩ mô dài hạn, từ đó phân bổ tài sản hiệu quả.
Thông tin minh bạch dẫn dắt dòng tiền
Khi thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu nâng hạng và thu hút mạnh mẽ hơn các dòng vốn trong nước, quốc tế, chất lượng thông tin trở thành một trong những nền tảng quan trọng nhất.
Một thị trường muốn thu hút vốn dài hạn không thể dựa trên tin đồn hay các kỳ vọng thiếu cơ sở. Điều mà nhà đầu tư cần là những dữ liệu minh bạch, những phân tích có căn cứ và các nguồn thông tin đáng tin cậy.
Trong hệ sinh thái đó, doanh nghiệp niêm yết, công ty chứng khoán và báo chí tài chính chính thống đều giữ những vai trò riêng nhưng có chung mục tiêu là nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Nếu doanh nghiệp là nơi tạo ra thông tin, công ty chứng khoán là đơn vị phân tích dữ liệu, thì báo chí chính là cầu nối giúp thông tin được kiểm chứng, lan tỏa và tiếp cận tới cộng đồng đầu tư một cách khách quan.
Sự kết hợp giữa công nghệ dữ liệu, năng lực phân tích chuyên sâu và báo chí tài chính chuyên nghiệp đang từng bước thay thế mô hình đầu tư dựa trên tin đồn hay “phím hàng”.
Đó cũng là quá trình hình thành một “la bàn thông tin” mới cho thị trường - nơi dòng tiền được dẫn dắt bởi dữ liệu, tính minh bạch và niềm tin thay vì những lời đồn đoán ngắn hạn.
