Câu chuyện nâng hạng chưa đủ sức đảo chiều vốn ngoại
Một trong những câu hỏi lớn nhất trên thị trường chứng khoán Việt Nam lúc này là bao giờ khối ngoại ngừng bán ròng. Đây không còn là câu chuyện mang tính ngắn hạn khi hoạt động rút vốn của nhà đầu tư nước ngoài đã kéo dài nhiều năm, nhưng áp lực bán vẫn chưa có dấu hiệu giảm, ngay cả khi thị trường đang tiến gần tới cột mốc nâng hạng - sự kiện từng được kỳ vọng sẽ mở ra chu kỳ thu hút vốn ngoại mới.
Thống kê của Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE) cho thấy, từ ngày 1/1/2026 đến ngày 26/5/2026, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng tổng cộng 62.374 tỷ đồng trên sàn HOSE. Tốc độ rút vốn thậm chí có xu hướng gia tăng, riêng tháng 4 ghi nhận giá trị bán ròng lên tới 13.741,4 tỷ đồng và trong tháng 5 tiếp tục rút thêm 17.245,5 tỷ đồng.
Theo SSI Research, Việt Nam vẫn đang đi đúng lộ trình để được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi trong năm 2026. Nếu điều này diễn ra, dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF toàn cầu chảy vào thị trường Việt Nam có thể đạt khoảng 1,67 tỷ USD. Điểm đáng chú ý là, dòng tiền này không được kỳ vọng giải ngân ngay lập tức, mà sẽ được phân bổ theo từng giai đoạn trong nhiều quý nhằm tránh gây biến động quá lớn cho thị trường.
SSI Research ước tính, nhóm cổ phiếu có khả năng thu hút vốn mạnh nhất gồm VIC với khoảng 414,47 triệu USD; VHM khoảng 92,27 triệu USD; FPT khoảng 90,66 triệu USD; MSN khoảng 81,4 triệu USD; SSI khoảng 68,33 triệu USD; VNM khoảng 60,67 triệu USD…
Nhưng thực tế cho thấy, chính các cổ phiếu được kỳ vọng hưởng lợi từ nâng hạng lại đang trở thành tâm điểm bán ròng của khối ngoại. Trong đó, nhóm bị bán ròng mạnh trong 5 tháng đầu năm là FPT, VHM, VIC, ACB, VCB, STB… Điều này cho thấy thị trường đang vận động theo logic khác với chu kỳ nâng hạng truyền thống.
Bà Đỗ Minh Trang, Giám đốc Phòng Phân tích và Chiến lược thị trường, Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) cho rằng, diễn biến tại thị trường chứng khoán Việt Nam thực chất chỉ phản ánh một xu hướng dịch chuyển vốn rộng hơn trên quy mô toàn cầu.
Theo thống kê của ACBS, trong 5 tháng đầu năm 2026, dòng tiền quốc tế rút khỏi Hàn Quốc khoảng 61,7 tỷ USD, Ấn Độ khoảng 23,3 tỷ USD và Việt Nam khoảng 2,2 tỷ USD. Ngược lại, Nhật Bản thu hút khoảng 66,8 tỷ USD; Trung Quốc hút ròng gần 17,9 tỷ USD…
“Theo quan sát của chúng tôi, dòng vốn hiện không còn vận động đơn thuần theo câu chuyện “thị trường mới nổi”, mà đang dịch chuyển theo “chủ đề đầu tư”, xoay quanh AI, bán dẫn, Cloud và hạ tầng công nghệ. Vì vậy, việc khối ngoại chưa quay lại ngay sau thông tin nâng hạng của Việt Nam là điều không quá bất ngờ”, bà Trang nhấn mạnh.
Nếu trước đây, dòng tiền quốc tế thường phân bổ dựa trên tiêu chí quốc gia hoặc nhóm thị trường (phát triển, mới nổi), thì hiện nay, các quỹ đầu tư đang ưu tiên lựa chọn theo chủ đề tăng trưởng. Trong đó, kinh tế toàn cầu cũng đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc khi tăng trưởng chậm lại, chuỗi cung ứng dịch chuyển từ tối ưu chi phí sang tối ưu an ninh và toàn cầu hóa dần nhường chỗ cho mô hình liên kết khu vực cùng cạnh tranh địa kinh tế đa cực.
IPO tăng tốc, nhưng không có bữa tiệc dễ dàng
Trong lúc dòng vốn ngoại vẫn đứng ngoài quan sát, một diễn biến đáng chú ý khác đang xuất hiện: doanh nghiệp bắt đầu đẩy nhanh kế hoạch IPO. Thay vì chờ dòng tiền quay lại rồi mới đẩy mạnh kế hoạch chào bán cổ phiếu, niêm yết, nhiều doanh nghiệp đang chuẩn bị trước để đón chu kỳ vốn tiếp theo.
Hiện CTCP Đầu tư Điện Máy Xanh đang triển khai chào bán 179.500.400 cổ phiếu với giá 80.000 đồng/cổ phiếu, tương ứng 16,3% tổng lượng cổ phiếu đang lưu hành. Trong đó, doanh nghiệp dự kiến huy động 14.360 tỷ đồng, chủ yếu dùng để trả nợ ngân hàng, hoàn tất IPO trong tháng 6 và niêm yết vào tháng 8.
Xa hơn, CTCP Vàng bạc Đá quý Bảo Tín Mạnh Hải, một trong những doanh nghiệp bán lẻ vàng lớn tại Việt Nam cũng đang chuẩn bị kế hoạch IPO vào quý IV/2026. Trong đó, Bảo Tín Mạnh Hải dự kiến bán tối thiểu 15% cổ phần nhằm phục vụ chiến lược mở rộng hoạt động trong bối cảnh kỳ vọng cải cách thị trường vàng.
Trong nhóm tài chính, CTCP Chứng khoán HD lên kế hoạch IPO 164,4 triệu cổ phiếu, tương ứng 15% tổng lượng cổ phiếu lưu hành, thời gian triển khai từ quý II đến quý IV/2026.
Nếu nhìn lại lịch sử, đây có thể xem là làn sóng IPO thứ ba của thị trường sau hai chu kỳ lớn giai đoạn 2007 - 2009 và 2016 - 2018 khi đã thực IPO và niêm yết hàng loạt các tên tuổi lớn cả nhóm doanh nghiệp tư nhân và nhà nước.
Theo bà Đỗ Minh Trang, việc chuẩn bị IPO từ hiện tại không phải lựa chọn mang tính ngắn hạn: “Biến động dòng tiền của khối ngoại mặc dù đang có phần tiêu cực do ảnh hưởng chung của thị trường thế giới, nhưng đồng thời cũng có thể đảo chiều rất nhanh khi bối cảnh thay đổi. Trong khi đó, những thương vụ IPO cần nhiều thời gian chuẩn bị. Thông thường, một giao dịch IPO có thể cần tới 2 - 3 năm để hoàn thành, kể từ bước thăm dò thị trường. Vì vậy, sự chuẩn bị ngay từ bây giờ để đón đầu sự kiện nâng hạng và dòng vốn ngoại được dự báo sẽ cải thiện mạnh trong năm 2027 là phù hợp với xu thế chung”.
Bên cạnh IPO, nguồn cung mới của thị trường cũng được kỳ vọng đến từ quá trình giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước hoặc thoái vốn tại các doanh nghiệp không còn cần duy trì quyền chi phối.
Theo ACBS, quá trình này có thể giúp thị trường có thêm hàng hóa mới, đặc biệt ở nhóm phi tài chính và tiêu dùng; đồng thời làm đa dạng cấu trúc ngành và giảm sự phụ thuộc vào nhóm ngân hàng, bất động sản. Tuy nhiên, lịch sử cũng cho thấy IPO không đồng nghĩa với việc lợi nhuận sẽ đến ngay lập tức cho nhà đầu tư, mà nó còn phụ thuộc nhiều yếu tố thị trường, định giá.
Đơn cử, cuối tháng 4/2021, thương vụ IPO của CTCP Dịch vụ Bất động sản Đất Xanh (DXS) từng được kỳ vọng là “bom tấn”. Doanh nghiệp chào bán 71,66 triệu cổ phiếu, tương ứng 20% vốn điều lệ với giá 32.000 đồng/cổ phiếu. Thời điểm đó, DXS được xem là cơ hội để sở hữu doanh nghiệp dẫn đầu lĩnh vực dịch vụ và môi giới bất động sản, một mảng còn khá mới trên thị trường niêm yết. Nhưng sau khi lên sàn, diễn biến giá cổ phiếu không đi theo kỳ vọng, mà liên tục trượt dài.
Một trong những trường hợp phản ánh rõ nhất là CTCP Vĩnh Hoàn (mã VHC). Tại ngày 30/6/2021, doanh nghiệp đầu tư 25,6 tỷ đồng vào cổ phiếu DXS sau IPO. Đến ngày 31/3/2026, giá trị khoản đầu tư giảm còn 20,99 tỷ đồng, nhưng vẫn phải trích lập dự phòng 8,8 tỷ đồng, khiến giá trị còn lại chỉ còn 12,2 tỷ đồng.
Tại đại hội cổ đông thường niên 2026 của Vĩnh Hoàn, lãnh đạo Công ty cho biết không có kế hoạch mở rộng đầu tư chứng khoán, danh mục đã được thu hẹp đáng kể và dự kiến sẽ thoái vốn khỏi khoản đầu tư còn lại khi tham gia đầu tư chứng khoán không thành công.
Giai đoạn cuối năm 2025, khi thị trường chứng khoán hưng phấn, một loạt công ty chứng khoán lớn như Chứng khoán Kỹ Thương (TCX), Chứng khoán VPBank (VPX) và Chứng khoán VPS (VCK) đã tiến hành IPO. Tuy nhiên, khi các công ty này đưa cổ phiếu lên niêm yết cuối tháng 12/2025, thị trường chứng khoán hạ nhiệt, diễn biến giá không đạt kỳ vọng và phải trải qua giai đoạn tích lũy kéo dài.
Bài học từ DXS hay các thương vụ IPO cuối năm 2025 cho thấy thị trường luôn đi trước kỳ vọng. Thời điểm IPO có thể tạo lợi thế ban đầu, nhưng yếu tố quyết định vẫn là định giá, năng lực tăng trưởng sau niêm yết và khả năng duy trì sự quan tâm của dòng tiền.
