Hơn 2,5 triệu người nộp thuế ngừng hoạt động hoặc không có mặt tại địa chỉ đăng ký
Trong Tờ trình gửi Chính phủ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội ban hành chính sách đặc thù về xử lý nợ thuế, Bộ Tài chính cho biết, tính đến 23/10/2026, cơ sở dữ liệu ngành thuế ghi nhận 2.518.440 trường hợp người nộp thuế ở trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký).
Trong đó, 529.041 trường hợp đã không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký trên 10 năm.
Mặc dù cơ quan thuế đã triển khai Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”, kết quả xử lý thực chất vẫn còn hạn chế. Số trường hợp phát sinh trạng thái 06 tiếp tục lớn hơn số được xử lý.
Theo Bộ Tài chính, các giải pháp hiện nay chủ yếu giúp rà soát, phân loại và thực hiện thủ tục hành chính, chưa tháo gỡ được vướng mắc về nghĩa vụ khai thuế và xử phạt vi phạm hành chính.
Một trong những nguyên nhân là thủ tục gia nhập thị trường ngày càng đơn giản, trong khi quy trình rút lui, giải thể vẫn đòi hỏi người nộp thuế hoàn thành các nghĩa vụ tài chính tích tụ qua nhiều năm.
Nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế, không còn kế toán, con dấu, sổ sách, chứng từ; người đại diện theo pháp luật không liên lạc được, đã qua đời hoặc mất tích. Khi thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, doanh nghiệp phải đối mặt với tiền chậm nộp cộng dồn và nợ lệ phí môn bài kéo dài.
Bên cạnh đó, nhận thức và mức độ tuân thủ quy định về tạm ngừng, giải thể, chấm dứt hoạt động còn hạn chế; khối lượng hồ sơ tồn đọng lớn cũng gây khó khăn cho việc rà soát, xử lý dữ liệu của cơ quan thuế.
Bộ cho hay, yêu cầu trao đổi thông tin thuế quốc tế cũng đặt ra tính cấp thiết của chính sách. Theo đó, Diễn đàn Toàn cầu (GF) nhận định khoảng 25% doanh nghiệp trong hệ thống đăng ký kinh doanh của Việt Nam không còn hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể hoặc xóa đăng ký.
Tình trạng này ảnh hưởng đến độ tin cậy của thông tin đăng ký, việc xác định chủ sở hữu hưởng lợi và khả năng cung cấp thông tin thuế quốc tế. GF khuyến nghị Việt Nam hoàn thiện cơ chế theo dõi, giám sát và xử lý pháp nhân không hoạt động, bảo đảm thông tin đăng ký, chủ sở hữu hưởng lợi và hồ sơ kế toán được cập nhật, lưu giữ đầy đủ.
Bộ Tài chính cho rằng, chính sách đặc thù xử lý người nộp thuế ở trạng thái 03 và 06 là cần thiết để tháo gỡ vướng mắc về nghĩa vụ tài chính, khuyến khích người nộp thuế hoàn tất thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế, qua đó góp phần thực hiện khuyến nghị của GF, phục vụ kỳ rà soát của EU vào tháng 10/2026 và đợt đánh giá chuyên sâu của GF dự kiến vào quý II/2028.
Dự kiến xoá 1.450 tỷ đồng nợ gốc lệ phí môn bài và 9.715 tỷ đồng tiền chậm nộp thuế
Dự thảo Nghị quyết gồm 7 điều, quy định việc xử lý tiền thuế nợ theo nguyên tắc đúng đối tượng, đúng điều kiện, công khai, minh bạch và không phát sinh thủ tục hành chính riêng đối với việc xử lý nợ.
Về lệ phí môn bài, dự thảo đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài phát sinh đến hết 31/12/2025 đã được hạch toán, theo dõi trên Hệ thống thông tin quản lý thuế và tiền chậm nộp tương ứng.
Đồng thời, người nộp thuế không phải khai, nộp lệ phí môn bài đối với nghĩa vụ phát sinh đến hết ngày này nhưng chưa thực hiện khai, nộp và chưa được hạch toán trên hệ thống.
Cơ quan thuế căn cứ dữ liệu quản lý thuế để xử lý xóa nợ; thời hạn hoàn thành việc xử lý xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp tương ứng là 6 tháng kể từ ngày Nghị quyết có hiệu lực.
Đối với người nộp thuế thuộc trạng thái 03 hoặc 06, dự thảo quy định xóa tiền chậm nộp có điều kiện.
Người nộp thuế phải nộp đủ tiền thuế nợ gốc và hồ sơ hợp lệ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế chậm nhất ngày 30/8/2028.
Cơ quan thuế kiểm tra điều kiện, xác định số tiền chậm nộp được xóa trong quá trình giải quyết hồ sơ đăng ký thuế, không yêu cầu lập hồ sơ đề nghị xóa nợ riêng.
Dự thảo không áp dụng đối với các khoản nợ liên quan đến hành vi trốn thuế, gian lận thuế, sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc vụ việc đang được thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử.
Người nộp thuế có phát sinh hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc nghĩa vụ thuế từ hoạt động này trong thời gian thuộc trạng thái 03, 06 cũng không thuộc diện áp dụng, trừ chính sách xử lý lệ phí môn bài và tiền chậm nộp lệ phí môn bài.
Trường hợp phát hiện xóa nợ không đúng đối tượng, điều kiện hoặc số tiền, cơ quan thuế có thẩm quyền thu hồi hoặc điều chỉnh kết quả xử lý, khôi phục khoản nợ đã xóa không đúng và xác định lại tiền chậm nộp theo quy định.
Đánh giá tác động đối với ngân sách nhà nước, theo Bộ Tài chính, các khoản nợ dự kiến xử lý gồm: khoảng 1.450 tỷ đồng nợ gốc lệ phí môn bài đã hạch toán, khoảng 9.715 tỷ đồng tiền chậm nộp đang theo dõi của người nộp thuế ở trạng thái 03, 06 và khoảng 15.000 tỷ đồng nghĩa vụ lệ phí môn bài chưa hạch toán theo ước tính sơ bộ.
Các khoản này không đồng nghĩa với số thu ngân sách chắc chắn có thể thu hồi hoặc mức giảm thu thực tế của ngân sách.
Chính sách xóa tiền chậm nộp có điều kiện được kỳ vọng tạo động lực để người nộp thuế chủ động nộp nợ gốc, qua đó tăng khả năng thu hồi nợ và giảm chi phí quản lý đối với các khoản nợ kéo dài.
Dự kiến, dự thảo Nghị quyết sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, sẽ kéo dài đến hết ngày 21/11/2026.
Theo Bộ Tài chính, nếu được Quốc hội thông qua và áp dụng ngay, quy định này được tổ chức thực hiện đến hết 30/6/2028 sẽ góp phần cải thiện dòng tiền, giảm áp lực tài chính và tác động tích cực đến tâm lý người dân, doanh nghiệp, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững.
