Trong nhiều thập kỷ, ngành quản lý tài sản đã tìm cách đơn giản hóa việc đầu tư chứng khoán. Thay vì buộc nhà đầu tư lựa chọn từng doanh nghiệp, các quỹ chỉ số và sau đó là ETF cho phép họ tiếp cận hàng chục, hàng trăm, thậm chí hàng nghìn cổ phiếu chỉ thông qua một sản phẩm.
Sự thay đổi này tạo nên một bước ngoặt trong cách công chúng tiếp cận thị trường. Nhà đầu tư không nhất thiết phải tìm ra “cổ phiếu chiến thắng”, mà có thể đặt cược vào sự tăng trưởng dài hạn của cả thị trường thông qua một chỉ số.
Nhưng khi ETF đã trở thành một trong những sản phẩm thành công nhất của ngành quản lý tài sản, một hướng đi mới lại xuất hiện: thay vì sở hữu một chứng chỉ đại diện cho cả rổ cổ phiếu, nhà đầu tư có thể trực tiếp nắm giữ những cổ phiếu tạo nên rổ đó.
Đó là Direct Indexing.
Về bản chất, Direct Indexing không phải một ý tưởng hoàn toàn mới. Những tên tuổi lớn của ngành quản lý tài sản như Morgan Stanley, Blackrock, Charles Schwab, Vanguard, Fidelity… đã tham gia phát triển Direct Indexing. Điều này cho thấy một chuyển động đáng chú ý đang diễn ra phía sau thị trường: đầu tư chỉ số đang bước sang một giai đoạn mới.
Một cách khác để đầu tư chỉ số
Trong nhiều năm, ETF được xem là một trong những lời giải hiệu quả nhất cho đầu tư dài hạn nhờ chi phí thấp, tính minh bạch và khả năng đa dạng hóa. Thay vì đặt cược vào một vài cổ phiếu riêng lẻ, nhà đầu tư có thể tiếp cận hàng chục, hàng trăm doanh nghiệp chỉ thông qua một chứng chỉ quỹ, qua đó giảm đáng kể rủi ro tập trung.
Direct Indexing kế thừa chính triết lý đó, nhưng thay đổi cách nhà đầu tư sở hữu tài sản.
Với ETF, nhà đầu tư mua chứng chỉ quỹ, còn quỹ nắm giữ danh mục cổ phiếu cơ sở. Với Direct Indexing, nhà đầu tư sở hữu trực tiếp các cổ phiếu trong một tài khoản quản lý riêng, thường được thiết kế để mô phỏng một chỉ số hoặc chuẩn đầu tư nhất định.
Sự khác biệt tưởng như nhỏ này lại tạo nên một điểm giao đáng chú ý giữa đầu tư trực tiếp và đầu tư chỉ số: nhà đầu tư vẫn sở hữu chính các doanh nghiệp, nhưng không phải tự mình giải bài toán chọn cổ phiếu, phân bổ tỷ trọng hay theo dõi từng biến động ngắn hạn.
Đây cũng là lợi thế quan trọng so với việc đầu tư tập trung vào một vài mã riêng lẻ. Không có doanh nghiệp nào miễn nhiễm trước chu kỳ kinh doanh, cạnh tranh hay những biến cố bất ngờ; một lựa chọn sai có thể ảnh hưởng đáng kể đến toàn bộ danh mục. Với Direct Indexing, dòng vốn được phân bổ trên một rổ cổ phiếu theo những nguyên tắc xác định, nhờ đó rủi ro riêng của từng doanh nghiệp được phân tán trong tổng thể danh mục.
Direct Indexing vì thế không hướng nhà đầu tư đi tìm một “siêu cổ phiếu”, mà theo đuổi một câu hỏi bền vững hơn: làm thế nào để tham gia vào tăng trưởng dài hạn của thị trường, trong khi giảm sự phụ thuộc vào việc phải chọn đúng một vài doanh nghiệp?
Quyền sở hữu tạo nên sự khác biệt
Nếu đa dạng hóa là phần Direct Indexing kế thừa từ đầu tư chỉ số, thì quyền sở hữu trực tiếp lại là yếu tố khiến mô hình này khác biệt.
Với ETF, tài sản mà nhà đầu tư giao dịch trên thị trường là chứng chỉ quỹ. Giá trị của chứng chỉ được hình thành dựa trên danh mục tài sản cơ sở, nhưng việc mua bán của nhà đầu tư vẫn diễn ra ở cấp độ chứng chỉ. Trong những thị trường mà ETF chưa phát triển mạnh, thanh khoản giữa các quỹ cũng có thể rất khác nhau.
Direct Indexing đi theo con đường khác. Do danh mục được hình thành bằng chính các cổ phiếu niêm yết và các cổ phiếu thuộc quyền sở hữu trực tiếp của nhà đầu tư, khả năng cơ cấu hay hiện thực hóa một phần tài sản không nhất thiết phải gắn với thanh khoản của một chứng chỉ đại diện cho toàn bộ danh mục.
Khi phát sinh nhu cầu rút một phần vốn hoặc điều chỉnh danh mục, hệ thống có thể thực hiện giao dịch trên chính các cổ phiếu cơ sở theo cơ chế vận hành của sản phẩm và quy định của thị trường. Nhà đầu tư vì thế có thêm một lớp chủ động trong quản lý tài sản, đồng thời vẫn nhìn thấy rõ vốn của mình đang được phân bổ vào đâu.
Sự minh bạch ở đây không đơn thuần nằm ở việc biết danh mục gồm những cổ phiếu nào. Quan trọng hơn, nhà đầu tư thực sự nắm giữ những cổ phiếu đó.
Đây là một khác biệt nhỏ về câu chữ nhưng lớn về bản chất: từ “đầu tư thông qua một quỹ” sang “ủy thác để đầu tư trực tiếp”.
Công nghệ biến một ý tưởng cũ thành xu hướng mới
Direct Indexing đã tồn tại từ nhiều thập kỷ. Trước đây, các nhà đầu tư có quy mô tài sản lớn hoàn toàn có thể thuê đơn vị quản lý xây dựng danh mục cổ phiếu mô phỏng chỉ số.
Vấn đề nằm ở chi phí. Để mô phỏng một chỉ số gồm hàng trăm cổ phiếu cho từng khách hàng, hệ thống phải liên tục theo dõi tỷ trọng, tái cân bằng, xử lý thay đổi thành phần chỉ số và thực hiện giao dịch trên từng tài khoản.
Công nghệ đang thay đổi bài toán đó. Năng lực xử lý dữ liệu, hệ thống giao dịch tự động và các thuật toán quản trị danh mục cho phép việc phân bổ vốn, kiểm soát tỷ trọng và tái cân bằng được thực hiện ở quy mô lớn hơn. Phần việc từng đòi hỏi nhiều chuyên gia xử lý riêng cho từng tài khoản ngày càng có khả năng được hệ thống hóa.
Morgan Stanley trong một phân tích công bố tháng 5/2025 ghi nhận nhu cầu đối với Direct Indexing gia tăng trưởng với tốc độ kép 12,7%/năm trong giai đoạn 5 năm được hãng thống kê. Trong khi đó, các tổ chức lớn như Fidelity, BlackRock hay Goldman Sachs đều đã phát triển các giải pháp Direct Indexing hoặc danh mục quản lý cá nhân hóa dựa trên chỉ số.
Sự tham gia của các định chế lớn cho thấy Direct Indexing đã vượt khỏi phạm vi thử nghiệm nhỏ trong ngành quản lý tài sản. Điểm mới không nằm ở ý tưởng “mua một rổ cổ phiếu”, mà ở khả năng thực hiện việc đó cho từng tài khoản, với mức độ tùy chỉnh cao hơn và trên quy mô lớn hơn.
Cuộc cách mạng thầm lặng
Direct Indexing khó có thể và cũng không nhằm thay thế ETF. Với ưu thế về tính đơn giản, chi phí và khả năng tiếp cận, ETF vẫn phù hợp với phần đông nhà đầu tư muốn tiếp cận thị trường thông qua một sản phẩm duy nhất. Direct Indexing đáng chú ý ở chỗ mở ra thêm một lựa chọn nằm giữa hai hình thức quen thuộc: tự đầu tư cổ phiếu và đầu tư thông qua quỹ.
Nếu tự lựa chọn cổ phiếu mang lại quyền sở hữu trực tiếp, nhà đầu tư phải tự giải bài toán lựa chọn, phân bổ vốn và quản trị rủi ro. Ngược lại, đầu tư chỉ số giúp đơn giản hóa những quyết định này thông qua một sản phẩm trung gian. Direct Indexing tìm cách kết hợp hai lợi thế: nhà đầu tư vẫn trực tiếp sở hữu các cổ phiếu, trong khi việc xây dựng, phân bổ và quản lý danh mục có thể được thực hiện bằng hệ thống công nghệ hoặc đơn vị quản lý chuyên nghiệp.
Nếu quỹ chỉ số từng thay đổi ngành quản lý tài sản bằng câu hỏi: “Tại sao phải chọn một cổ phiếu khi có thể mua cả thị trường?”, Direct Indexing đặt ra một bước tiếp theo: “Nếu có thể đầu tư vào cả thị trường, tại sao không trực tiếp sở hữu những doanh nghiệp tạo nên thị trường đó?”.
Đó cũng là lý do Direct Indexing có thể được xem như một “cuộc cách mạng thầm lặng”. Mô hình này không thay đổi bản chất của đầu tư dài hạn, cũng không hứa hẹn một con đường tắt để vượt thị trường. Điều nó thay đổi là cách nhà đầu tư sở hữu và quản lý tài sản: từ tập trung vào một vài cổ phiếu sang đa dạng hóa danh mục; từ sở hữu một chứng chỉ đại diện sang trực tiếp nắm giữ tài sản cơ sở; từ tự quản lý một danh mục phức tạp sang tận dụng công nghệ để tự động hóa phần việc này.
Những thay đổi lớn trong tài chính đôi khi không bắt đầu từ một sản phẩm hoàn toàn mới, mà từ một cách tiếp cận hiệu quả hơn với những điều vốn đã quen thuộc. Với Direct Indexing, đó là việc sở hữu nhiều doanh nghiệp cùng lúc, phân tán rủi ro và kiên nhẫn đồng hành với tăng trưởng dài hạn của thị trường.
