Nigeria và những gợi ý cho Việt Nam
Nigeria là một trong những trường hợp gần đây được FTSE thay đổi phân hạng. Cuối năm 2025, Nigeria được FTSE đưa vào “Danh sách theo dõi” (Watch List) do quy mô nhỏ của thị trường chứng khoán và những thách thức về hạ tầng làm suy giảm sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài.
Tuy nhiên, sang đầu năm 2026, Hội đồng Chỉ số vốn chủ sở hữu FTSE (FTSE Equity Board) đã quyết định khôi phục xếp hạng “Thị trường cận biên” (Frontier Markets) cho Nigeria nhờ những cải thiện về khả năng tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài và sự ổn định đồng nội tệ.
Dòng vốn chảy mạnh vào Nigeria đã giúp thị trường này tăng 71% tính từ đầu năm, trong khi mức tăng trong 5 năm qua đã vượt 6 lần. Dù vậy, theo Ngân hàng Thế giới, trong nửa đầu năm 2026, có tới 89% giá trị giao dịch đến từ nhà đầu tư trong nước, đồng nghĩa nhà đầu tư nước ngoài chỉ đóng góp 11%. Kinh nghiệm từ Nigeria mang lại một số gợi ý quan trọng cho Việt Nam trong quá trình củng cố và phát triển thị trường vốn.
 |
| TS. Christian Kamm, Chủ tịch Công ty Kamm Investment (Mỹ) |
Dòng vốn ngoại và hiệu ứng khuếch đại
Không thể phủ nhận rằng đồng nội tệ ổn định và khả năng tiếp cận thị trường thuận lợi hơn đối với nhà đầu tư nước ngoài đã góp phần vào quyết định phân loại lại thị trường Nigeria của FTSE. Sau khi được tái phân loại, dòng vốn nước ngoài lập tức chảy vào thị trường thông qua các quỹ chuyên biệt về thị trường cận biên, kéo theo sự tham gia của các dòng vốn khác.
Tương tự Nigeria, Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trong việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường. Các chính sách vĩ mô cũng góp phần ổn định đồng tiền Việt Nam.
Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn nhất nằm ở quy mô tham gia của nhà đầu tư trong nước - có những phiên chiếm tới 99% khối lượng giao dịch toàn thị trường.
Khi dòng vốn ngoại gia tăng trên một nền tảng giao dịch nội địa sôi động như vậy, tác động lan tỏa đến quy mô và thanh khoản thị trường có thể rất đáng kể, đồng thời góp phần tạo ra môi trường đầu tư ổn định hơn.
Tác động có thể vượt xa dự báo
Khi dòng vốn ngoại gia tăng trên một nền tảng giao dịch nội địa sôi động, tác động lan tỏa đến quy mô và thanh khoản thị trường có thể rất đáng kể.
Các ước tính cho thấy dòng vốn thụ động (Passive) ban đầu vào Việt Nam nhờ quyết định nâng hạng của FTSE có thể đạt khoảng 3-5 tỷ USD. Xét trên tổng vốn hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam, con số này không quá lớn, nhưng đây có thể là “tín hiệu đèn xanh” thu hút các dòng vốn quy mô lớn hơn: từ các quỹ đầu tư chủ động (Active funds) đến các định chế tài chính toàn cầu.
Nói cách khác, dòng vốn ban đầu tạo ra hiệu ứng “lời tiên tri tự hoàn thành” (self-fulfilling prophecy): sự hiện diện của các nhà đầu tư quốc tế lớn củng cố niềm tin, qua đó thu hút thêm các nguồn lực tài chính mới. Trong ngắn hạn, tổng dòng vốn ngoại thực tế có thể cao gấp 2-3 lần lượng vốn thụ động ban đầu. Về dài hạn, việc nâng hạng có thể tạo ra những thay đổi tích cực đối với môi trường đầu tư tại Việt Nam.
Tác động của việc FTSE nâng hạng Việt Nam có thể mạnh mẽ hơn những dự báo trước đây.
Thứ nhất, với tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư trong nước duy trì trên 90%, có thời điểm đạt 99%, dòng vốn nước ngoài khi gia tăng có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa lớn hơn đối với thanh khoản thị trường.
Thứ hai, dòng vốn từ các quỹ chủ động có thể tiếp nối dòng vốn ETF ban đầu và vượt xa mức 3-5 tỷ USD.
Thứ ba, môi trường đầu tư tích cực hơn có thể thúc đẩy sự quan tâm của nhà đầu tư trong nước, qua đó tạo nền tảng tăng trưởng ổn định hơn cho thị trường.
Những điều kiện để duy trì sức hấp dẫn đầu tư
Để duy trì sức hút bền vững, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và chính sách thị trường.
Thứ nhất, đẩy mạnh đầu tư hiện đại hóa hệ thống giao dịch, nâng cao tính công khai, minh bạch và củng cố niềm tin giữa các định chế tài chính với cơ quan quản lý.
Thứ hai, duy trì ổn định vĩ mô. Môi trường lãi suất và tỷ giá ổn định là điều kiện tiên quyết để dòng vốn ngoại yên tâm đầu tư.
Thứ ba, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Giới đầu tư tổ chức toàn cầu không chỉ cần một thị trường cổ phiếu năng động mà còn đòi hỏi một thị trường trái phiếu doanh nghiệp sâu rộng, vận hành hiệu quả. Việc phát triển thị trường trái phiếu có quy mô đủ lớn sẽ giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào hệ thống tài chính toàn cầu.
Chuyển dịch tư duy: Từ “trader” sang “investor”
Một thị trường sau nâng hạng đòi hỏi sự trưởng thành hơn của các chủ thể tham gia, đặc biệt là nhà đầu tư trong nước.
Nhà đầu tư trong nước cần chuyển từ tư duy lướt sóng ngắn hạn sang chiến lược đầu tư tích sản dài hạn. Các nhà đầu tư cần thực sự trở thành nhà đầu tư (investor), thay vì chỉ là những người giao dịch (trader), bởi môi trường đầu tư ngày càng phù hợp với chiến lược mua và nắm giữ (buy-and-hold).
Trong nhiều năm, thị trường chứng khoán Việt Nam thường mang đậm tâm lý giao dịch ngắn hạn, khi thị trường có thể biến động theo từng tin đồn. Mặc dù các nhà giao dịch có thể kiếm lợi nhuận từ hoạt động lướt sóng, nhưng rủi ro thua lỗ cũng rất cao. Khi cấu trúc thị trường đón nhận thêm các dòng vốn tổ chức dài hạn, những chiến lược đầu tư dựa trên nền tảng doanh nghiệp và phân bổ vốn bài bản sẽ có nhiều cơ hội mang lại hiệu quả tốt hơn, đồng thời kiểm soát rủi ro tốt hơn. Theo đó, những nhà đầu tư sẵn sàng đầu tư trong trung và dài hạn sẽ có nhiều cơ hội đạt được lợi nhuận ổn định hơn.
Sự chuyển dịch này không chỉ giúp nhà đầu tư hướng tới việc bảo toàn và gia tăng giá trị tài sản, mà còn cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn, góp phần mở rộng khả năng huy động vốn cho doanh nghiệp, tạo thêm việc làm và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.
