Quyết định của Fed và thông điệp phía sau

Ngày 16/09/2026, Fed tăng lãi suất điều hành từ 3,50 - 3,75% lên 3,75 - 4,00% qua đó đảo chiều chính sách nới lỏng tiền tệ trong giai đoạn 2024-2025. Quyết định được Ủy ban Thị trường mở Liên bang (FOMC) thông qua với tỷ lệ tuyệt đối 12-0, cho thấy một sự đồng thuận đáng chú ý.

Bối cảnh ra quyết định cho thấy Fed không hành động vì lo ngại suy thoái, mà vì lạm phát. Kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng khoảng 2,3% trong năm 2026, tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức 4,1%, tiêu dùng trong nước tích cực và đầu tư tăng mạnh. Tuy nhiên, lạm phát toàn phần của Mỹ ở mức 3,4% so với cùng kỳ, và lạm phát tiêu dùng cá nhân (PCE) ở mức 3,7%, đều còn khá xa mục tiêu 2%. Điều này buộc Fed phải hành động.

Với thị trường tài chính, Chứng khoán KIS nhận thấy ý nghĩa của quyết định này không nằm ở bản thân mức tăng 0,25 điểm phần trăm - con số đã được dự báo gần như chắc chắn từ nhiều tuần trước - mà nằm ở tín hiệu về lộ trình phía trước. Và tín hiệu đó được truyền tải qua biểu đồ "dot plot" đi kèm Báo cáo Tóm tắt Dự báo Kinh tế (SEP). 16 trong số 18 thành viên nộp dự báo cho rằng cần thêm ít nhất một lần tăng lãi suất nữa, trong đó bốn người tính đến khả năng tăng hai lần; hai người còn lại cho rằng nên dừng ở một lần tăng. Đáng chú ý, không có lần tăng nào được dự báo cho các năm tiếp theo. Cụ thể, 12 thành viên đặt mức lãi suất cuối năm 2026 tại 4.125%, bốn người tại 4.375% và hai người tại 3,875%, đưa trung vị lên 4,1% - tương ứng thêm đúng một lần tăng 0,25 điểm phần trăm nữa từ vùng 3,75 - 4,00% hiện tại.

Chứng khoán KIS cho biết một yếu tố khác làm gia tăng độ khó đoán của chính sách Mỹ trong giai đoạn tới là phong cách điều hành của tân Chủ tịch Fed. Ông Kevin Warsh từ lâu chủ trương xóa bỏ nguyên tắc định hướng chính sách trước (Forward Guidance), và ông đã thể hiện điều đó bằng hành động cụ thể: liên tiếp không nộp biểu đồ dự báo trong hai kỳ họp đầu tiên trên cương vị Chủ tịch, kèm tuyên bố rằng ông không làm công việc Forward Guidance. Hệ quả thực tiễn đối với nhà đầu tư là thị trường sẽ có ít chỉ dẫn hơn trước mỗi kỳ họp, Chứng khoán KIS nhận thấy điều này dẫn đến thị trường nhạy cảm hơn khi các kết quả được công bố. Đây là rủi ro mang tính cấu trúc, không biến mất sau kỳ họp tháng 9.

Ảnh hưởng đến Việt Nam

Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu và dòng vốn quốc tế, với quan hệ kinh tế - thương mại với Mỹ ngày càng sâu rộng. Vì vậy, thay đổi lãi suất và điều kiện tài chính tại Mỹ tác động đáng kể tới kinh tế - tài chính trong nước. Theo Chứng khoán KIS các kênh truyền dẫn có thể kể đến như sau:

KIS Research nhận thấy áp lực lên tỷ giá sau quyết định tăng lãi suất của Fed có gia tăng nhưng chưa lớn như lo ngại.

Thứ nhất là tỷ giá, Chứng khoán KIS nhận thấy áp lực lên tỷ giá có gia tăng nhưng chưa lớn như lo ngại. Cụ thể, tỷ giá tham chiếu do Ngân hàng Nhà nước công bố tăng nhưng giá giao dịch thực tế trên thị trường lại đi xuống. Với riêng đợt tăng lãi suất vừa qua, áp lực lên tỷ giá USD/VND được đánh giá là không lớn, do chênh lệch lãi suất VND-USD vẫn ở mức dương, bình quân khoảng 0,5 điểm phần trăm. Tuy nhiên, nếu Fed có thêm một đợt tăng vào tháng 12/2026, chênh lệch này sẽ thu hẹp và tạo áp lực nhất định.

Thứ hai, dư địa chính sách tiền tệ thu hẹp. Đây mới là tác động dai dẳng đến thị trường. Ngân hàng Nhà nước hiện giữ lãi suất tái cấp vốn ở mức 4,5%/năm, trong khi lãi suất tiền gửi kỳ hạn 6-12 tháng tại nhiều ngân hàng đã ở mức 7-9%/năm. Mặt bằng lãi suất chịu áp lực tăng từ quý IV/2025 đến hết quý I/2026 và đang ổn định từ đầu quý II/2026 đến nay. Tuy nhiên, do lãi suất USD và một số ngoại tệ khác tăng, dư địa giảm lãi suất cho vay trong ngắn hạn trở nên khó khăn hơn, nhất là nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất vào cuối năm.

Chứng khoán KIS nhận thấy đây là nguyên lý của "bộ ba bất khả thi". Nếu tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng, toàn bộ sức ép sẽ chuyển sang tỷ giá; ngược lại, muốn ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát, cơ quan điều hành buộc phải chuyển hướng thắt chặt thông qua siết thanh khoản. Trong khi đó, mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 được đặt ở mức 15%, thấp hơn đáng kể so với mức thực hiện gần 20% của năm 2025. Điều này hàm ý mặt bằng lãi suất trong nước nhiều khả năng duy trì ở mức hiện tại, thay vì giảm tiếp để hỗ trợ nền kinh tế.

Thứ ba, lạm phát là biến số lớn nhất. Chứng khoán KIS chỉ ra rằng nếu phải chọn một chỉ tiêu vĩ mô đáng quan tâm nhất hiện nay, đó là lạm phát. CPI tăng 4,89% so với cùng kỳ; CPI bình quân 8 tháng tăng 4,45% so với cùng kỳ, gần sát ngưỡng mục tiêu 4,5%. Quyết định của Fed tác động tới lạm phát Việt Nam qua hai kênh. Thứ nhất, USD mạnh lên làm tăng chi phí nhập khẩu, tức lạm phát nhập khẩu. Thứ hai, giá năng lượng thế giới neo cao làm tăng chi phí nhiên liệu, vận tải và sản xuất, qua đó tạo áp lực lên giá thành hàng hóa, dịch vụ. Với một nước nhập khẩu năng lượng như Việt Nam, đây là tác động kép.

Thứ tư, xuất khẩu bị ảnh hưởng trong dài hạn. Mỹ là thị trường xuất khẩu hàng hóa lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch 122 tỷ USD trong 8 tháng năm 2026, chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong ngắn hạn, sức cầu của Mỹ vẫn được duy trì, nhưng lãi suất cao kéo dài có thể làm tiêu dùng và đầu tư tại Mỹ chậm lại. Cộng thêm việc lãi suất tại EU, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng tăng, tổng cầu hàng xuất khẩu của Việt Nam sẽ chịu áp lực giảm. Bối cảnh này càng đáng lưu ý khi Việt Nam nhập siêu khoảng 20 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm 2026, dù phần lớn cơ cấu nhập khẩu là máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Thị trường chứng khoán có thể chưa phản ánh đầy đủ tác động của quyết định của Fed khi tuần 14/09-18/09 là tuần giải ngân của các quỹ ETFs ngoại sau khi Việt Nam chính thức được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Nhưng sau đó, thị trường có thể chịu các tác động không mong muốn từ sự kiện này.