Từ “vàng số” thành một tài sản rủi ro như bao tài sản khác
Diễn biến giá cho thấy cú sụt giảm hiện tại của Bitcoin diễn ra trong bối cảnh tưởng như thuận lợi: Quốc hội Mỹ tranh luận các dự luật mới được kỳ vọng đặt nền tảng pháp lý vững vàng hơn cho tài sản mã hóa, thị trường không chứng kiến các vụ sàn phá sản, “bốc hơi” tiền gửi hay bê bối lừa đảo quy mô lớn như những chu kỳ trước. Dù vậy, đồng tiền mã hóa lớn nhất thế giới đã bay mất khoảng 50% giá trị từ đỉnh trên 126.000 USD, thậm chí có những thời điểm còn thủng mốc 60.000 USD.
Mặc dù ở những “crypto winter” (mùa đông tiền mã hóa) trước kia, mức giảm đỉnh–đáy từng lên tới 80%, nhưng thường gắn với một cú sốc hoặc sự kiện rõ rệt như: sàn sụp đổ, stablecoin mất chốt, hay dự án lớn bị phát hiện gian lận. Song, lần này khác biệt nằm ở chỗ, Bitcoin bị bào mòn bởi một quá trình kéo dài ảm đạm, khi dòng tiền dần rút ra, sự quan tâm trở nên nguội lạnh và nó bị đối xử ngày càng giống một tài sản rủi ro thông thường trong danh mục, thay vì “vàng số” trú ẩn.
Trước đây, kể từ lần đầu ra mắt vào năm 2009, Bitcoin được quảng bá như một hệ thống thanh toán phi tập trung, nằm ngoài kiểm soát ngân hàng và chính phủ. Nhưng thực tế giao dịch chậm, chi phí cao và biến động giá quá mạnh khiến nó khó trở thành “tiền” theo nghĩa sử dụng hàng ngày. Giới ủng hộ sau đó xoay trục, coi Bitcoin như “kho lưu trữ giá trị” để đa dạng hóa danh mục và phòng hộ lạm phát, gọi nó là “vàng kỹ thuật số”.
Đà hồi phục sau mùa đông 2022 được tiếp sức mạnh từ dòng tiền tổ chức, khi các quỹ ETF Bitcoin giao ngay và sản phẩm đầu tư niêm yết hút vốn từ ngân hàng, công ty quản lý tài sản. Điều này khiến quyết định “chốt lời”, cơ cấu danh mục của các nhà quản lý quỹ truyền thống trở thành yếu tố then chốt chi phối cung - cầu Bitcoin. Khi lãi suất thị trường đi lên cùng lạm phát, sức hấp dẫn của một tài sản không tạo dòng tiền, không trả lãi như Bitcoin giảm hẳn so với trái phiếu, tiền gửi hay các sản phẩm phái sinh sinh lợi.
Thay vì trở thành nơi trú ẩn trong khủng hoảng, Bitcoin thời gian qua lại giao dịch gần như đồng pha với nhóm tài sản rủi ro cao, chịu cạnh tranh trực tiếp với cổ phiếu công nghệ hưởng lợi từ làn sóng AI, các sản phẩm phái sinh như hợp đồng tương lai vĩnh viễn hay các nền tảng dự đoán như Polymarket và Kalshi.
Dòng vốn tổ chức rút lui
Một điểm nhấn khác khiến lần giảm này khác biệt nằm ở vai trò của những "biểu tượng" trong cộng đồng. Đầu tháng 6, Strategy Inc. – doanh nghiệp niêm yết nắm lượng Bitcoin lớn nhất thế giới – thông báo đã bán ra 32 Bitcoin trị giá khoảng 2,5 triệu USD. Đây là lần đầu tiên từ cuối năm 2022 Strategy thực hiện bán ra, sau thời gian dài xây hình ảnh "không bao giờ bán Bitcoin, chỉ mua thêm".
Dù con số bán ra không lớn so với hơn 4% tổng cung Bitcoin mà Strategy đang nắm, phản ứng thị trường lại rất mạnh. Chỉ trong một tuần sau thông báo, giá Bitcoin rơi hơn 10.000 USD, lần đầu thủng 60.000 USD trong hai năm. Cùng lúc, mô hình kinh doanh của Strategy - phát hành cổ phiếu ưu đãi trả cổ tức cao trên nền tài sản cơ bản không sinh lợi - bắt đầu bị nhà đầu tư chất vấn, khiến cổ phiếu hãng này không còn được trả giá cao hơn quá nhiều so với lượng Bitcoin đang nắm giữ.
Song song, dòng tiền từ các ETF và sản phẩm đầu tư tổ chức khác cũng đảo chiều. Nhiều báo cáo ghi nhận tình trạng rút vốn đều đặn khỏi các quỹ Bitcoin, trong khi thanh khoản trên sàn giao dịch mỏng đi đáng kể, đặc biệt vào các nhịp bán tháo cuối tuần. Khi lớp "đệm" là dòng tiền ETF thụ động suy yếu, chỉ cần lực bán vừa phải cũng đủ làm giá trượt sâu, do thiếu lệnh mua đối ứng.
Các thống kê mà Deutsche Bank trích dẫn cho thấy trong những tháng gần đây, nhóm nắm giữ dài hạn (long-term holders) đã bán ra trên 800.000 BTC, mức cao nhất kể từ đầu 2024, tạo khác biệt rõ với các đợt giảm trước – vốn thường gắn nhiều hơn với bán tháo từ nhà đầu tư ngắn hạn hoặc các vị thế đòn bẩy bị thanh lý. Sự dịch chuyển của chính những "tay to" lâu năm càng làm suy yếu niềm tin của cộng đồng.
Bế tắc pháp lý tại Mỹ
Một khác biệt quan trọng nữa của chu kỳ suy giảm hiện tại là bối cảnh pháp lý. Sau khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng, kỳ vọng rất lớn được đặt vào việc Quốc hội Mỹ sẽ thông qua các đạo luật mới để "định danh" và tạo khung pháp lý ổn định hơn cho tài sản số. Năm ngoái, Mỹ đã ban hành Genius Act – bộ khung đầu tiên điều chỉnh việc phát hành và sử dụng stablecoin (tiền mã hóa neo theo tài sản ổn định, thường là USD), tạo tiền đề cho một dự luật tiếp theo là Digital Asset Market Clarity Act ("Đạo luật Minh bạch Thị trường Tài sản Kỹ thuật số").
Clarity Act được thiết kế để giải quyết câu hỏi "Bitcoin và các token khác thuộc về ai quản lý?", phân chia thẩm quyền giữa Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) và Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) tùy thuộc token được coi là hàng hóa (commodity) hay chứng khoán (security). Nếu được thông qua, đây sẽ là khung pháp lý mang tính bước ngoặt, vì lần đầu tiên các loại tài sản như Bitcoin được gắn với cơ quan quản lý rõ ràng, thay vì nằm trong "vùng xám".
Tuy nhiên, quá trình đàm phán lại kéo dài và bế tắc. Nếu như các ngân hàng truyền thống phản đối mạnh mẽ việc cho phép stablecoin được trả lãi sẽ có thể cạnh tranh trực tiếp với tài khoản tiết kiệm. Thì nhiều nghị sĩ Dân chủ lo ngại dự luật sẽ bơm thêm nhu cầu cho crypto, gián tiếp làm giàu cho ông Trump và các quan chức đang nắm lượng lớn tài sản số. Nên nhớ, bản công bố gần đây cho biết ông Trump đã kiếm được 1,4 tỷ USD từ các hoạt động liên quan crypto trong năm qua càng khiến tranh cãi gay gắt hơn.
Bên cạnh đó, các cơ quan thực thi pháp luật vẫn tỏ ra dè chừng việc trao "lá chắn pháp lý" cho lĩnh vực thường bị gắn với rửa tiền và tội phạm mạng. Một điều khoản gây tranh cãi gay gắt là Mục 604, theo đó các nhà phát triển blockchain sẽ không bị coi là "tổ chức chuyển tiền" trong các tranh chấp pháp lý. Hiệp hội Công tố viên Quận Quốc gia Mỹ (National District Attorneys Association) cùng các nhóm thực thi khác đã gửi thư cảnh báo rằng quy định này có thể vô tình tạo "vùng an toàn" cho giao dịch phi pháp.
Kỳ vọng rằng Bitcoin sẽ được "hợp thức hóa" rõ ràng ở trung tâm tài chính lớn nhất thế giới vì vậy rơi vào trạng thái lửng lơ. Động lực tâm lý từng đẩy giá đi lên trước đó – dựa trên niềm tin rằng luật mới sẽ mở toang cánh cửa cho dòng tiền tổ chức – bị bào mòn dần khi các tiến bộ pháp lý bị kẹt lại trong thương lượng chính trị.
