Các doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn: từ tập trung vào quy mô sang xây dựng nền tảng quản trị thích ứng, minh bạch, sáng tạo và đầu tư vào giá trị cốt lõi.
Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang nỗ lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng, giai đoạn 2026 - 2030 sẽ chứng kiến những biến chuyển sâu sắc từ bức tranh tài chính quốc tế vĩ mô, môi trường kinh doanh trong nước đến yêu cầu cải thiện năng lực cạnh tranh. Theo đó, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể bứt phá nếu tối ưu được những thời cơ trong bối cảnh thách thức và cơ hội đan xen.
Cộng hưởng của áp lực pháp lý và biến số tài chính quốc tế
Hệ thống pháp lý kinh tế Việt Nam vừa trải qua một đợt cải cách mang tính đồng bộ hóa cao độ. Riêng trong năm 2025, Quốc hội Việt Nam đã lập kỷ lục về khối lượng pháp luật ban hành, với hơn 89 luật và 91 nghị quyết được thông qua.
Bên cạnh đó, việc Bộ Chính trị ban hành nhiều nghị quyết lớn như Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học và công nghệ; Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước… đã trở thành nguồn động lực lớn, định hình chiến lược phát triển của nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.
Ngoài ra, các chủ trương lớn tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh cũng như yêu cầu tuân thủ của doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực cũng được luật hóa thông qua Luật Đầu tư (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp; Luật Đất đai (sửa đổi).. đã gia tăng tính minh bạch, hiệu quả và tính cạnh tranh cho nền kinh tế. Song song, các thay đổi trong chính sách thuế - điển hình là lộ trình bãi bỏ thuế khoán và chuyển dịch sang chế độ kê khai và hóa đơn điện tử buộc các doanh nghiệp phải minh bạch hóa chuỗi cung ứng và doanh thu.
Trong khi, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đối mặt với thách thức từ sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng, biến động thuế quan Mỹ, thuế Tối thiểu toàn cầu (GMT) và môi trường lãi suất cao, làm xói mòn lợi thế cạnh tranh về chi phí, buộc phải chuyển hướng đầu tư vào chiều sâu công nghệ để duy trì biên lợi nhuận.
Đây là thời điểm các doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành trọng điểm như bất động sản, sản xuất và bán lẻ, phải đối diện với “phép thử” về năng lực thích ứng, khi các lợi thế từ tính phi đối xứng và khai thác các kẽ hở thông tin thị trường được thay thế bởi môi trường kinh doanh công bằng hơn, với các yêu cầu đề cao tính minh bạch và hiệu quả kinh doanh nội tại.
Chiến lược M&A chuyển đổi
Trong chu kỳ tăng trưởng cũ, quy mô tài sản và khả năng vay nợ từng là thước đo vị thế của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi môi trường lãi suất đã duy trì ở mức cao, chính đòn bẩy tài chính có thể trở thành lực cản tăng trưởng. Các trường hợp điển hình của một số tập đoàn, ngân hàng trong thời gian qua đã cho thấy sự lệch pha giữa chu kỳ tài sản dài hạn và chu kỳ nợ ngắn hạn. Trong ngành bất động sản, khi chi phí vốn vượt qua ngưỡng sinh lời của dự án, quy mô lớn lập tức trở thành áp lực thanh khoản nghẹt thở.
Hoạt động tái cấu trúc, đầu tư hoặc mua bán sáp nhập (M&A) nay đã trở thành một nền tảng chuyển đổi doanh nghiệp, thay vì là công cụ mở rộng quy mô thuần túy. Đây là khẳng định từ báo cáo Transformational M&A: The Growth Transformer’s Playbook Asia Pacific (Cẩm nang cho doanh nghiệp kiến tạo chuyển hóa tăng trưởng). Theo báo cáo này, các thương vụ M&A hiện tại không còn đơn thuần nhằm bành trướng thị phần mà tập trung vào việc xoay trục mô hình kinh doanh, thích ứng với bối cảnh mới.
Với từng lĩnh vực, chiến lược M&A lại có sự khác biệt rõ nét. Đối với bất động sản, doanh nghiệp chuyển nhượng dự án để tái cấu trúc nợ, tập trung vào các tài sản giá trị hoặc các phân khúc có tính thanh khoản cao như nhà ở thực. Trong sản xuất, M&A là câu chuyện tiếp cận công nghệ xanh, tích hợp kênh phân phối hiện đại. Ở lĩnh vực bán lẻ, M&A hướng đến tối ưu hóa chuỗi logistics, phát triển hệ thống phân phối đa kênh (Omnichannel) và mô hình kinh doanh nền tảng (Platform-based).
Từ gánh nặng tuân thủ đến lợi nhuận dài hạn
Nhiều doanh nghiệp lo ngại rằng việc chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn quốc tế như IFRS hay ESG sẽ làm tăng chi phí tuân thủ, bào mòn lợi nhuận và giảm khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, đây chỉ là một góc nhìn ngắn hạn.
Thực tế, chi phí tuân thủ chính là “phí bảo hiểm” cho sự trường tồn của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp minh bạch, chi phí huy động vốn sẽ giảm đáng kể. Một doanh nghiệp “sạch” có thể tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp hơn từ 1-2% so với các doanh nghiệp mập mờ về thông tin, đồng thời có xác suất hoàn tất giao dịch huy động vốn cao hơn nhiều lần.
Việc ứng dụng AI hoặc thiết kế lại mô hình kinh doanh ở từng khâu sẽ giữ vai trò then chốt trong việc giảm chi phí tuân thủ. Số hóa toàn diện giúp dữ liệu được “làm sạch” ngay từ đầu, biến tính tuân thủ thành một phần tự nhiên của quy trình vận hành. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng cần thay đổi về phương thức quản trị dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên số liệu.
Điểm nhảy vọt của doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới không chỉ nằm ở ROI (tỷ lệ lợi nhuận trên đầu tư) ngắn hạn mà còn ở khả năng tích lũy các nguồn lực phi tài chính mang tính cốt lõi: giá trị lao động, tri thức chuyên ngành, khả năng làm chủ bí mật công nghệ, sự am hiểu sâu sắc về trải nghiệm khách hàng địa phương. Đây là những giá trị khó đo lường bằng tiền hay hiệu quả kinh tế ngắn hạn nhưng lại là rào cản cạnh tranh bền vững nhất.
Những thay đổi về thể chế và môi trường lãi suất hiện nay giống như cuộc “sàng lọc tự nhiên”, loại bỏ các mô hình kinh doanh chỉ dựa trên ưu thế ngắn hạn về quy mô. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp phải giải bài toán lựa chọn mục tiêu đầu tư cân bằng hơn giữa hiệu quả tài chính ngắn hạn và củng cố năng lực cốt lõi dài hạn. Trong điều kiện hiện nay, các doanh nghiệp chắc chắn cần củng cố lại bảng cân đối kế toán của mình để có đủ khả năng chống chịu với các rủi ro tài chính từ môi trường thay đổi.
