Khi sự tiện lợi trở thành điều hiển nhiên
Những ngày cận Tết, nhu cầu chi tiêu, chuyển khoản và thanh toán tăng cao. Trong nhịp sống gấp gáp ấy, ngân hàng hiện diện ở khắp mọi nơi, nhưng lại gần như vô hình. Không cần xếp hàng tại quầy, không cần giấy tờ hay những thủ tục rườm rà, chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dùng có thể hoàn tất hầu hết các giao dịch tài chính cá nhân trong vài phút. Từ chuyển tiền, thanh toán hóa đơn… đến gửi tiết kiệm, vay tiêu dùng, ngân hàng ngày càng “ẩn mình” trong các ứng dụng quen thuộc. Sự tiện lợi ấy khiến dịch vụ tài chính dần trở thành một phần tự nhiên của đời sống số, đặc biệt với thế hệ người dùng trẻ.
Chính khi sự tiện lợi trở thành điều hiển nhiên, người ta ít khi dừng lại để nghĩ xem điều gì đã làm nên sự hiển nhiên ấy. Với người sử dụng, thao tác ngân hàng số càng đơn giản, thuận tiện bao nhiêu, thì hệ thống ngân hàng lõi và các hệ thống hỗ trợ vận hành phía sau càng phức tạp và tinh vi bấy nhiêu. Tuy nhiên, toàn bộ hệ thống đó lại hoàn toàn “trong suốt” với người dùng. Ít ai để ý rằng, phía sau những thao tác tưởng chừng rất đời thường ấy là cả một quá trình chuyển đổi sâu rộng của ngành ngân hàng - một quá trình không chỉ dừng ở giao diện ứng dụng, mà đang đi vào tận “lõi” vận hành. Sự tiện lợi mà người dùng cảm nhận được hôm nay là kết quả của nhiều năm chuyển đổi số bền bỉ trong ngành ngân hàng Việt Nam.
Nhưng nếu nhìn sâu hơn, khi lớp “vỏ” tiện lợi đã dần hoàn thiện, câu chuyện hiện nay không chỉ là việc “đưa ngân hàng lên điện thoại” thông qua các ứng dụng Mobile Banking, mà đang bước sang một giai đoạn khác: Thay đổi cách ngân hàng vận hành từ bên trong, với sự xuất hiện của một nền tảng lõi số cho ngân hàng - Digital Core Banking.
Hành trình mới bắt đầu từ lõi
Trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi số, các ngân hàng Việt Nam chủ yếu tập trung vào số hóa dịch vụ ở “bề mặt”: Internet Banking, Mobile Banking, thanh toán QR, ví điện tử… Những bước đi này giúp ngân hàng tiếp cận khách hàng nhanh hơn, giảm sự phụ thuộc vào quầy giao dịch truyền thống và phù hợp với lối sống số đang hình thành.
Tuy nhiên, chính khi những tiện ích ấy trở nên quen thuộc, khách hàng ngày càng đòi hỏi tốc độ nhanh hơn, thao tác đơn giản hơn và dịch vụ “luôn sẵn sàng” trong mọi hoàn cảnh. Khi đó, các ngân hàng bắt đầu đối mặt với những giới hạn ít người nhìn thấy. Việc ra mắt một sản phẩm mới có thể mất nhiều tháng, việc điều chỉnh chính sách hay tích hợp với các đối tác công nghệ không hề đơn giản. Nguyên nhân không nằm ở ứng dụng phía trước, mà ở hệ thống lõi vận hành phía sau.
Để dễ hình dung, có thể coi nền tảng lõi (Core Banking) truyền thống giống như một ngôi nhà lớn được xây dựng từ nhiều năm trước. Ngôi nhà đó chắc chắn, ổn định, nhưng mỗi khi muốn sửa chữa hay mở rộng, mọi thứ đều trở nên phức tạp. Trong khi đó, Digital Core Banking giống như một ngôi nhà được thiết kế theo kiểu các khối lego ngay từ đầu. Những khối lego này cho phép tháo lắp, thay đổi, thậm chí thay thế bằng những “khối” hoàn toàn mới, mà không ảnh hưởng đến toàn bộ cấu trúc chung.
Với ngân hàng, sự khác biệt không chỉ nằm ở cách xây dựng, mà còn ở khả năng vận hành và thích ứng. Cách tiếp cận này giúp ngân hàng dễ triển khai sản phẩm mới hơn; dễ kết nối với các đối tác công nghệ và các nền tảng tiêu dùng - thương mại số; linh hoạt mở rộng theo nhu cầu khách hàng và đặc biệt phù hợp với các mô hình ngân hàng số, ngân hàng bán lẻ hiện đại.
Quan trọng hơn, lõi ngân hàng số cho phép ngân hàng đổi mới từng phần, thay vì phải “đập đi xây lại” toàn bộ hệ thống - một bài toán vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro trong lĩnh vực tài chính. Trong bối cảnh ấy, khi ngân hàng luôn phải đặt tính ổn định và bảo mật lên hàng đầu, việc vừa đảm bảo an toàn hệ thống, vừa đáp ứng yêu cầu thay đổi nhanh của thị trường là một thách thức không nhỏ.
Thực tế cho thấy, các sản phẩm ngân hàng ngày nay không chỉ cần đa dạng, phong phú, mà còn phải được đưa ra thị trường trong thời gian rất ngắn - tính bằng ngày, bằng tuần, chứ không thể là hàng tháng hay hàng năm. Đây chính là yêu cầu mà các kiến trúc công nghệ truyền thống ngày càng khó đáp ứng.
Từ nền tảng lõi số đó, một không gian vận hành mới đang dần hình thành, nơi dữ liệu trở thành tài sản trung tâm, trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia vào từng quyết định và ngân hàng không còn đứng một mình, mà kết nối sâu hơn vào các hệ sinh thái số đang mở rộng từng ngày.
Những “mầm xanh” từ lõi vận hành mới
Đầu những năm 2020, thị trường tài chính Việt Nam bắt đầu xuất hiện một số mô hình ngân hàng số đi theo những hướng tiếp cận mới. Có ngân hàng lựa chọn mô hình không chi nhánh, tập trung hoàn toàn vào trải nghiệm trên điện thoại. Có ngân hàng hướng tới nhóm khách hàng trẻ, tiểu thương, hoặc người dùng ở khu vực ngoài đô thị. Một số mô hình khác lại gắn dịch vụ ngân hàng vào các hệ sinh thái tiêu dùng số, nơi tài chính trở thành một phần của hành trình mua sắm, chi tiêu hàng ngày.
Tuy cách tiếp cận khác nhau, nhưng điểm gặp nhau của các mô hình này nằm ở yêu cầu vận hành. Tốc độ, tính linh hoạt và khả năng mở rộng trở thành những tiêu chí mang tính sống còn. Chính vì vậy, họ không đi theo lối mòn công nghệ cũ, mà ngay từ đầu đã lựa chọn kiến trúc lõi số mềm dẻo, linh hoạt (Digital Composable Core Banking), thường được triển khai song song với hệ thống core truyền thống của ngân hàng mẹ. Cách làm này được xem là thận trọng nhưng hiệu quả: Vừa đổi mới, vừa kiểm soát rủi ro.
Cùng với sự hình thành của các mô hình ngân hàng số đó, thị trường Việt Nam cũng sớm chứng kiến sự hiện diện của nhiều nền tảng lõi ngân hàng số quốc tế, mang theo kinh nghiệm triển khai tại nhiều quốc gia. Các nền tảng này đóng vai trò như “chất xúc tác”, giúp ngân hàng rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, đồng thời giảm thiểu rủi ro trong quá trình chuyển đổi.
Trong số đó, Mambu được nhắc đến như một trong những nhà cung cấp giải pháp ngân hàng số hàng đầu thế giới, với hơn 265 khách hàng tại hơn 65 quốc gia. Nền tảng này hiện xử lý hơn 500 triệu lượt gọi giao tiếp chương trình ứng dụng (API calls) mỗi ngày, với lõi số được thiết kế cho môi trường số và điện toán đám mây. Nếu gộp toàn bộ giao dịch của các khách hàng này, có thể thấy nền tảng lõi ngân hàng số của Mambu, dù không phải là một ngân hàng, nhưng có quy mô vận hành tương đương với nhiều ngân hàng toàn cầu lớn.
Tại Việt Nam, sự lựa chọn những nền tảng lõi số như vậy sớm được thể hiện qua thực tế triển khai. Mambu đã đồng hành cùng 3 mô hình ngân hàng số tiên phong là TNEX, VPBank Cake và Timo ngay từ đầu những năm 2020. Dù mỗi ngân hàng có định hướng khác nhau, việc lựa chọn nền tảng lõi số ngay từ đầu cho thấy một điểm chung: Nhu cầu vận hành linh hoạt ngày càng trở nên quan trọng, không kém trải nghiệm người dùng.
Thực tế vận hành cũng cho thấy, Digital Core Banking không còn là một thử nghiệm công nghệ. Ngay từ giai đoạn 2020 - 2021, có những ngân hàng tại Việt Nam đưa lõi ngân hàng số vào hoạt động thực tế, phục vụ các sản phẩm và phân khúc khách hàng cụ thể. Đến nay, việc triển khai lõi số để đa dạng hóa sản phẩm, phục vụ nhiều phân khúc khách hàng khác nhau đang dần trở thành một yêu cầu thực tế.
Theo đó, nhiều ngân hàng thương mại không nhất thiết phải thay thế toàn bộ core truyền thống, mà lựa chọn xây dựng một “lõi số” song song, phục vụ các sản phẩm mới, phân khúc mới hoặc các mô hình hợp tác với đối tác bên ngoài. Cách tiếp cận từng bước này giúp ngân hàng vừa đổi mới, vừa giữ được sự ổn định của hệ thống hiện hữu - yếu tố luôn được đặt lên hàng đầu tại thị trường Việt Nam.
Ngân hàng và một tương lai dần “ẩn mình”
Song song với những chuyển động từ phía các tổ chức tài chính, vai trò định hướng của Nhà nước ngày càng trở nên rõ nét trong tiến trình chuyển đổi số ngân hàng. Những năm gần đây, Ngân hàng Nhà nước liên tục nhấn mạnh mục tiêu phát triển thanh toán không tiền mặt, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện và khuyến khích ứng dụng công nghệ trong hoạt động ngân hàng. Dù chưa cấp phép cho ngân hàng số thuần túy như một số quốc gia trong khu vực, nhưng cách tiếp cận “đổi mới có kiểm soát” đã tạo ra một không gian đủ rộng để các mô hình mới vận hành, thử nghiệm và từng bước tích lũy kinh nghiệm trong môi trường an toàn cho toàn hệ thống.
Chính trong khuôn khổ đó, nhiều mô hình ngân hàng số, sản phẩm số và cách thức hợp tác mới đã được hình thành và kiểm chứng qua thực tiễn. Thay vì chạy theo sự thay đổi quá nhanh, hệ thống ngân hàng Việt Nam lựa chọn cách tiến từng bước, vừa làm vừa điều chỉnh, để công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ cho ổn định vĩ mô và an toàn hệ thống, thay vì tạo ra những cú sốc không cần thiết. Đây cũng là đặc điểm riêng của quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, nơi mọi đổi mới đều phải đặt trên nền tảng quản trị rủi ro chặt chẽ.
Từ nền tảng đó, nhiều chuyên gia cho rằng, ngân hàng trong tương lai sẽ ngày càng “ẩn mình” trong đời sống thường nhật. Người dân có thể không còn ý thức rõ mình đang sử dụng dịch vụ ngân hàng, nhưng vẫn vay, gửi, thanh toán và quản lý tài chính mỗi ngày thông qua các nền tảng quen thuộc như thương mại điện tử, ứng dụng tiêu dùng, dịch vụ di chuyển hay các hệ sinh thái số khác. Khi tài chính trở thành một phần tự nhiên của các hoạt động tiêu dùng - sản xuất - kinh doanh, ranh giới giữa “dịch vụ ngân hàng” và “dịch vụ số” dần được làm mờ.
Để làm được điều đó, hạ tầng vận hành phía sau cần đủ linh hoạt, đủ mở và sẵn sàng kết nối. Theo ông Bùi Trí Hùng - Giám đốc Quốc gia Mambu Việt Nam, ngân hàng muốn hiện diện sâu rộng trong đời sống không chỉ cần những ứng dụng thân thiện với người dùng, mà quan trọng hơn là một nền tảng lõi có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi của thị trường, dữ liệu và hành vi khách hàng. Digital Core Banking, trong bối cảnh đó, không đơn thuần là một giải pháp công nghệ, mà đang dần trở thành nền móng để ngân hàng tham gia sâu hơn vào các hệ sinh thái số đang hình thành.
Thực tế cho thấy, khi ngân hàng có thể kết nối linh hoạt với đối tác bên ngoài, tận dụng dữ liệu và công nghệ mới, các sản phẩm tài chính cũng dần chuyển từ “đồng loạt” sang “cá nhân hóa”, từ phản ứng bị động sang dự báo và đồng hành cùng khách hàng. Đây là một bước chuyển không ồn ào, nhưng có ý nghĩa dài hạn đối với cách ngành ngân hàng phục vụ nền kinh tế và đời sống xã hội.
Nhìn lại hành trình đã qua, chuyển đổi số ngân hàng không phải câu chuyện của một sớm một chiều, mà là một quá trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn, đầu tư và thay đổi tư duy. Những bước đi từ đầu những năm 2020 đến nay cho thấy ngành ngân hàng Việt Nam đã bắt đầu đi vào chiều sâu của chuyển đổi số. Và trong dòng chảy âm thầm ấy, lõi ngân hàng số - không ồn ào, không phô trương - đang lặng lẽ tạo nên nền tảng cho một mùa phát triển mới, bền bỉ và dài hơi của ngành ngân hàng Việt Nam.
