Chuyển đổi phương thức quản lý: Những lúng túng và rào cản thực tế
Theo quy định từ ngày 1/1, Luật Quản lý thuế đã chính thức áp dụng phương thức thuế kê khai đối với các đối tượng này. Một điểm đáng chú ý là ngưỡng doanh thu chịu thuế đã được nâng lên mức 500 triệu đồng/năm, nghĩa là chỉ những hộ có doanh thu vượt ngưỡng này mới phải thực hiện nộp thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng.
Việc thực hiện kê khai và nộp thuế dựa trên phần mềm theo doanh thu thực tế không chỉ giúp các hộ kinh doanh hoạt động chuyên nghiệp hơn mà còn đảm bảo tính minh bạch trong nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước. Về cách tính thuế VAT, với doanh thu trên 500 triệu đồng, hộ kinh doanh phải nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu, tùy theo ngành nghề, như phân phối, cung cấp hàng hóa có tỷ lệ 1%; dịch vụ áp dụng mức 5%; sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa 3%... Đối với thuế thu nhập cá nhân, mức thuế được chia theo nhóm doanh thu.
Cụ thể, với doanh thu trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng, hộ và cá nhân kinh doanh sẽ lựa chọn 2 cách tính thuế. Một là áp dụng thuế suất theo ngành nghề kinh doanh trên phần doanh thu vượt 500 triệu đồng, như phân phối, cung cấp hàng hóa là 0,5%; dịch vụ 2%; sản xuất, vận tải 1,5%... hoặc hộ kinh doanh áp dụng thuế suất 15% trên thu nhập tính thuế (doanh thu - chi phí).
Chẳng hạn năm 2026, hộ kinh doanh có doanh thu 800 triệu đồng. Thuế VAT là tỷ lệ tính thuế theo ngành nghề kinh doanh x 800 triệu đồng; Thuế thu nhập cá nhân (800 triệu đồng - 500 triệu đồng) = 300 triệu đồng x tỷ lệ thuế suất của ngành nghề kinh doanh. Với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu từ trên 3 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng, thuế thu nhập cá nhân được tính theo thuế suất 17% x thu nhập tính thuế (doanh thu - chi phí). Trường hợp doanh thu trên 50 tỷ đồng, mức thuế suất 20% x thu nhập tính thuế.
Mặc dù chính sách mới mang lại nhiều lợi ích về dài hạn, nhưng trong giai đoạn đầu triển khai, thực tế cho thấy không ít hộ kinh doanh vẫn gặp khó khăn. Theo ghi nhận sau 15 ngày áp dụng, nhiều chủ hộ, đặc biệt là những người lớn tuổi, vẫn cảm thấy lúng túng khi tiếp cận với các khái niệm mới như hóa đơn điện tử, sổ sách kế toán và quy trình tính thuế. Sự thay đổi từ việc nộp một mức thuế cố định (thuế khoán) sang việc phải tự kê khai dựa trên hóa đơn, chứng từ đòi hỏi kỹ năng sử dụng công nghệ và sự am hiểu nhất định về luật pháp.
Tại hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?” do Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Cục Thuế (Bộ Tài Chính) tổ chức chiều ngày 15/1, hơn 500 hộ kinh doanh từ nhiều lĩnh vực như ẩm thực, thời trang, dịch vụ đã tham gia từ sớm, thậm chí hội trường không còn chỗ trống. Những đại diện như bà Trần Bích Đào (kinh doanh ẩm thực tại TP.HCM) chia sẻ rằng, dù đã áp dụng thuế kê khai nhưng hộ kinh doanh vẫn còn rất nhiều thắc mắc cần cơ quan thuế giải đáp để có thể hiểu đúng và thực hiện đúng nghĩa vụ.
Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, việc xác định doanh thu và phương pháp tính thuế trở nên phức tạp hơn đối với các hộ kinh doanh đa kênh. Bà Nguyễn Thị Thuý Hằng (kinh doanh thời trang) cho biết, đơn vị của bà vừa bán trực tiếp, vừa bán qua các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok, đồng thời qua cả Zalo, Facebook. Do doanh thu phát sinh qua sàn thương mại điện tử thường được khấu trừ tại nguồn, việc tách bạch các nguồn thu và xác định hóa đơn đầu ra, đầu vào đang là một bài toán khó mà các hộ kinh doanh rất cần sự hướng dẫn chi tiết từ cơ quan thuế. Ngoài ra, những rủi ro pháp lý cũng là vấn đề đáng lo ngại.
Còn theo ông Nguyễn Hoàng Sơn, Phó chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM, nhiều tiểu thương lâu năm nhưng chưa đăng ký kinh doanh hoặc chưa đăng ký thuế, dẫn đến nguy cơ bị xử phạt hành chính, thậm chí là xử lý hình sự nếu bị kết luận trốn thuế. Việc áp dụng Nghị định 70 về hóa đơn, chứng từ khiến nhiều người nhầm lẫn giữa hóa đơn bán lẻ và chứng từ hợp lệ để kê khai thuế, hoặc gặp rủi ro khi xuất hóa đơn sai thời điểm.
Trước những thách thức đó, ngành thuế và các tổ chức liên quan đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để hỗ trợ người dân. Tại TP.HCM, nơi quản lý khoảng 350.000 hộ kinh doanh trên tổng số 6 triệu hộ của cả nước, chính quyền đã xác định việc đồng hành cùng hộ kinh doanh là nhiệm vụ trọng tâm. "Chiến dịch 60 ngày cao điểm đồng hành cùng hộ kinh doanh chuyển đổi phương thức thuế" đã được phát động nhằm hướng dẫn tận tình các thao tác trên tờ khai và phần mềm kế toán cho tiểu thương.
Đồng hành cùng hộ kinh doanh, chìa khóa chuyển đổi số thành công
Điểm nhấn trong công tác hỗ trợ là việc đẩy mạnh chuyển đổi số. Ngành thuế đã xây dựng các chuyên mục hỗ trợ riêng trên cổng thông tin điện tử, giúp người nộp thuế tiếp cận miễn phí các hướng dẫn về thủ tục và tiện ích số.
Đặc biệt, ứng dụng eTax Mobile trên thiết bị di động đã được triển khai, cho phép hộ kinh doanh thực hiện các thao tác thuế ngay trên điện thoại, giảm thiểu sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục. Ngoài ra, Thuế TP.HCM còn phối hợp với các nhà cung cấp công nghệ để hỗ trợ miễn phí phần mềm cho hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí khi tiếp cận công nghệ mới.
Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số, ngành thuế Việt Nam đang thực hiện những bước đi mạnh mẽ nhằm hiện đại hóa công tác quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Sự kiện hội thảo trực tuyến kết nối tới 34 tỉnh, thành phố gần đây là một minh chứng cho nỗ lực này, không chỉ mang ý nghĩa quan trọng mà còn tạo ra sự lan tỏa lớn trong cộng đồng người nộp thuế.
 |
Ông Mai Sơn - Phó cục trưởng Cục Thuế |
Chia sẻ tại hội thảo trên, ông Mai Sơn - Phó cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết, mục tiêu cốt lõi của ngành là rà soát và hỗ trợ tối đa để khi bước vào kỳ kê khai, không còn hộ kinh doanh nào gặp vướng mắc. Để hiện thực hóa điều này, cơ quan thuế đã cam kết tiếp nhận và phản hồi công khai mọi ý kiến phản ánh thông qua các kênh truyền thông chính thức.
Tại các đơn vị cơ sở, lãnh đạo ngành thuế yêu cầu 350 đơn vị thuế cần tiếp tục sâu sát, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn cho người dân, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến ứng dụng phần mềm. Một trong những điểm nhấn của công tác hỗ trợ là việc hướng dẫn trực quan thông qua "Cổng trải nghiệm dành cho hộ kinh doanh". Việc cho phép các tiểu thương trực tiếp thao tác kê khai, nộp thuế và hoàn thuế trực tuyến đã mang lại cái nhìn thực tế.
Bên cạnh sự nỗ lực của cơ quan nhà nước, vai trò của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM là rất quan trọng. Thông qua "Chiến dịch 60 ngày cao điểm đồng hành cùng hộ kinh doanh", các hội viên đã tích cực hướng dẫn tiểu thương về chế độ kế toán và cách thao tác trên phần mềm,. Tuy nhiên, thực tế triển khai cũng bộc lộ nhiều thách thức.
Riêng tại TP.HCM, công tác hỗ trợ được triển khai một cách quyết liệt và cụ thể hóa thành nhiều nhóm giải pháp. Thành phố duy trì các tổ hỗ trợ trực tiếp tại chợ truyền thống và khu dân cư để kịp thời giải đáp thắc mắc cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Trên nền tảng số, các chuyên mục hỗ trợ riêng biệt và ứng dụng eTax Mobile trên thiết bị di động đã giúp người nộp thuế tiếp cận chính sách và thực hiện nghĩa vụ thuế mọi lúc, mọi nơi, giảm thiểu tối đa việc sử dụng hồ sơ giấy và thời gian đi lại.
Hơn nữa, việc phối hợp với các nhà cung cấp công nghệ để hỗ trợ miễn phí phần mềm trong giai đoạn đầu đã giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho người dân khi tiếp cận luật thuế mới. Như lãnh đạo ngành thuế TP.HCM đã nhấn mạnh, kim chỉ nam cho mọi hoạt động là: "Thu ngân sách phải song hành với thu được lòng dân". Điều này khẳng định ngành thuế không chỉ chú trọng vào mục tiêu thu ngân sách mà còn đặc biệt quan tâm đến việc tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân yên tâm kinh doanh và thực hiện nghĩa vụ với quốc gia.
Tính tương tác trực tiếp cũng được chú trọng thông qua các buổi trải nghiệm thực tế. Ngay tại các hội thảo, chuyên viên ngành thuế đã trực tiếp hướng dẫn tiểu thương sử dụng các chức năng trên Cổng trải nghiệm dành cho hộ kinh doanh. Những người có kỹ năng máy tính cơ bản có thể thực hiện kê khai, nộp thuế và hoàn thuế trực tuyến khá thuận lợi. Đối với những trường hợp nộp hồ sơ có thông tin chưa chính xác, cơ quan thuế cũng trấn an rằng các nội dung này hoàn toàn có thể được điều chỉnh, bổ sung để đảm bảo đúng quy định, giúp người dân bớt lo lắng.
