Châu Á nhập khẩu khoảng 70% nguồn cung naphtha - nguyên liệu hóa dầu được sử dụng để sản xuất các polyme như polyetylen (PE) và polyetylen terephthalate (PET) - từ Trung Đông. Các loại nhựa này là đầu vào quan trọng cho nhiều sản phẩm thiết yếu hằng ngày như bao bì thực phẩm, chai lọ mỹ phẩm, túi nhựa và vật tư y tế. Giá của các mặt hàng này đã tăng vọt kể từ khi chiến sự Iran bùng phát và nguồn nguyên liệu sản xuất nhựa bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz.
“Sự ổn định của nhựa như một nguyên liệu công nghiệp cơ bản đã bị lung lay… Châu Á phụ thuộc rất nhiều vào nhựa, sự gián đoạn sẽ lan nhanh chóng qua các chuỗi cung ứng”, Chen Ping-Kuo, giáo sư kỹ thuật công nghiệp và quản lý tại Đại học Ritsumeikan châu Á Thái Bình Dương (APU) cho biết.
Tương tự như cách đại dịch Covid từng thúc đẩy các doanh nghiệp theo đuổi chiến lược “Trung Quốc + 1” nhằm giảm phụ thuộc vào sản xuất tại Trung Quốc, cuộc xung đột Trung Đông cũng có thể khiến các công ty cân nhắc chiến lược “Trung Đông + 1” để giảm phụ thuộc vào một điểm nghẽn duy nhất.
“Nếu gián đoạn kéo dài từ một năm trở lên, các biện pháp thích ứng mang tính bắt buộc có thể sẽ xuất hiện… Trung Quốc và các nhà sản xuất không phụ thuộc vào eo biển Hormuz sẽ gia tăng sức ảnh hưởng”, Li Dong, chuyên gia kỹ thuật chuỗi cung ứng tại Nanyang Technological University nhận định.
Tình trạng thiếu nhựa đang ảnh hưởng nặng nề nhất ở đâu?
Nhựa và các sản phẩm dựa trên hóa dầu khác có thể được tìm thấy trong toàn bộ nền kinh tế hiện đại, trong bao bì, hàng tiêu dùng, chất bán dẫn và đáng lo ngại hơn là trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.
“Các bệnh viện và phòng khám đang chủ động tăng hàng dự trữ đề phòng giá tăng cao, điều này tạo ra nút thắt nguồn cung tạm thời”, Jung Chul-woo, đại diện Hiệp hội Thiết bị Y tế Hàn Quốc cho biết.
Đối với ngành chăm sóc sức khỏe, sự thiếu hụt polypropylene và PVC sẽ hạn chế nguồn cung cấp kim tiêm, túi truyền dịch và bao bì vô trùng. “Điều bắt đầu từ sự thiếu hụt hóa dầu có thể nhanh chóng trở thành rủi ro y tế công cộng, đặc biệt tại những quốc gia có hệ thống y tế vốn đã chịu nhiều áp lực như Ấn Độ, Indonesia và Philippines”, ông Li nhận xét.
Ông lo ngại tác động nghiêm trọng nhất sẽ xảy ra trong ngành công nghiệp thực phẩm. “Ở nhiều nền kinh tế châu Á, nhựa bù đắp cho cơ sở hạ tầng chuỗi cung ứng lạnh vì bao bì giúp kéo dài thời hạn sử dụng, tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển và giảm hư hỏng…Khi bao bì trở nên khan hiếm hoặc đắt đỏ, thực phẩm sẽ bị hư hỏng nhiều hơn, chi phí hậu cần tăng lên và giá cả được chuyển sang người tiêu dùng”, ông Li cho biết thêm.
Ví dụ, thương hiệu sữa Farm Fresh của Malaysia cho biết sự thiếu hụt nhựa PET - thường được sử dụng trong sản xuất chai nước giải khát, hộp đựng thực phẩm và bao bì - là lý do khiến người tiêu dùng không thể tìm thấy sản phẩm của họ ở siêu thị.
Nhựa tái chế đang được ưa chuộng
Các nhà sản xuất bao bì làm từ nhựa và giấy tái chế, tre và bã mía đang được hưởng lợi bất ngờ khi các công ty tìm kiếm các giải pháp thay thế.
Theo ông Li, giá nhựa tái chế đã tăng từ mức trung bình 400 USD/tấn trước khủng hoảng lên 1.600 USD/tấn hiện nay. Giá nhựa nguyên sinh cũng tăng tương tự, từ 950 USD/tấn trước khủng hoảng lên hơn 1.800 USD/tấn hiện nay.
“Khoảng cách giá giữa nhựa nguyên sinh và nhựa tái chế đang thu hẹp lại, định hình lại kế hoạch đầu tư ở châu Á. Trong quá khứ, nhựa tái chế gặp khó khăn với chi phí cao và chất lượng không ổn định, trong khi nguyên liệu thô giá rẻ kìm hãm nhu cầu. Khi giá nguyên liệu thô tăng do các yếu tố năng lượng, hậu cần và địa chính trị, mô hình kinh doanh nhựa tái chế trở nên khả thi hơn”, ông Chen cho biết.
Tuy nhiên, ông Li cảnh báo rằng ngành công nghiệp tái chế nhựa vẫn còn kém phát triển do các hệ thống thu gom rời rạc, ô nhiễm và chi phí ngày càng tăng.
Cú sốc naphtha (nguyên liệu sản xuất nhựa) có thể sẽ gây tổn hại cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ nhiều hơn so với các công ty lớn. “Các công ty lớn thường có quyền tiếp cận các công cụ phòng ngừa rủi ro, hợp đồng dài hạn, dự trữ hàng tồn kho và thậm chí cả khả năng đầu tư vào các vật liệu thay thế, trong khi hầu hết các nhà sản xuất nhỏ hơn lại khó tiếp cận”, ông Chen nhận xét.
Nếu tình trạng thiếu hụt nguồn cung tiếp diễn, châu Á có thể chứng kiến làn sóng phá sản và sáp nhập giữa các nhà sản xuất nhỏ hơn, trong khi các công ty lớn hơn có khả năng giành được nhiều thị phần hơn. Theo ông Chen, điều này sẽ thể hiện rõ nhất ở các lĩnh vực có biên lợi nhuận thấp như đồ chơi nhựa, gia công bao bì và hàng tiêu dùng cơ bản.
Tuy nhiên, tác động của tình trạng thiếu hụt nhựa ở châu Á sẽ không chỉ giới hạn trong khu vực này. “Khi chi phí nhựa và hóa dầu tăng lên ở châu Á, tác động cuối cùng sẽ lan đến các thương hiệu toàn cầu và thị trường bán lẻ ở châu Âu và Mỹ, làm tăng chi phí thu mua và gia tăng rủi ro về thời gian giao hàng”, ông Chen cho biết thêm.
