Dư địa tăng trưởng lớn, nguy cơ trục lợi lớn không kém
Theo số liệu thống kê của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV), tính đến hết tháng 6/2026, doanh thu bảo hiểm sức khỏe (bao gồm bảo hiểm tai nạn con người và bảo hiểm chăm sóc sức khỏe) tiếp tục là động lực tăng trưởng chính của khối phi nhân thọ. Doanh thu nghiệp vụ này đạt 17.742 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 34,8% tổng doanh thu toàn khối, đồng thời ghi nhận mức tăng 17,3% so với cùng kỳ năm 2025 - cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng bình quân toàn thị trường.
Xét trên bình diện vĩ mô, những thông tin được đưa ra tại Hội thảo và Triển lãm cấp cao Bảo hiểm Việt Nam 2026 (Vietnam Insurance Summit 2026) vừa qua cũng cho thấy, tỷ lệ thâm nhập bảo hiểm tại Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp, khi tổng phí bảo hiểm gốc năm 2025 chỉ chiếm khoảng 12,5% GDP. Đáng chú ý, khoảng trống bảo vệ sức khỏe - tức là phần chi phí y tế mà người dân phải tự gánh chịu do thiếu sự bảo vệ từ bảo hiểm - đã tăng lên 3,7 tỷ USD, so với mức 2,3 tỷ USD ghi nhận vào năm 2017. Trong khi đó, chi phí y tế tự chi trả (out-of-pocket) của người dân hiện cao hơn khoảng 2 lần so với khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và khoảng 3 lần tốc độ lạm phát chung của nền kinh tế.
Ngoài ra, theo các chuyên gia trong ngành, tuổi thọ tăng đang tạo ra khoảng cách ngày càng rộng với thời gian duy trì sức khỏe, làm tăng nhu cầu chăm sóc người cao tuổi, đồng thời phơi bày hạn chế của ngành trong việc bảo hiểm các rủi ro liên quan đến tuổi thọ.
Về mặt tích cực, những con số trên cũng phản ánh rõ nét tiềm năng còn rất lớn của thị trường bảo hiểm sức khỏe Việt Nam. Tuy nhiên, đi cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh, bảo hiểm sức khỏe đang bộc lộ những rủi ro trục lợi ngày càng tinh vi và khó kiểm soát. Trong khi đó, do thiếu cơ chế kết nối, các doanh nghiệp bảo hiểm lại không có đầy đủ thông tin về lịch sử tổn thất của khách hàng, khiến công tác đánh giá rủi ro và định phí gặp nhiều khó khăn, thậm chí có thể dẫn đến định phí không sát với mức độ rủi ro thực tế.
Cần sớm có cơ chế chia sẻ dữ liệu liên doanh nghiệp
Thông tin tại diễn đàn Vietnam Insurance Summit 202 cho thấy, phần chi phí y tế người dân phải tự gánh chịu do thiếu sự bảo vệ từ bảo hiểm đã tăng lên 3,7 tỷ USD trong năm 2025, so với mức 2,3 tỷ USD ghi nhận vào năm 2017.
Trong các cuộc họp CEO bảo hiểm mới đây, IAV đã khuyến nghị các doanh nghiệp bảo hiểm tăng cường chia sẻ thông tin về lịch sử tổn thất của khách hàng, đặc biệt trong các trường hợp khách hàng tái tục và chào phí bảo hiểm ở nhiều nơi. Việc chia sẻ dữ liệu này được kỳ vọng sẽ giúp các doanh nghiệp bảo hiểm nâng cao hiệu quả đánh giá rủi ro và định phí bảo hiểm một cách chính xác hơn, hạn chế tình trạng một khách hàng có lịch sử tổn thất xấu vẫn dễ dàng được chấp thuận hợp đồng mới ở doanh nghiệp khác mà không bị phát hiện.
Cùng với đó, các doanh nghiệp bảo hiểm hội viên cũng được đề nghị tiếp tục cập nhật và gửi về IAV danh sách các cơ sở y tế có dấu hiệu gian lận bảo hiểm, cũng như danh sách khách hàng có tỷ lệ tổn thất xấu. Trên cơ sở dữ liệu tổng hợp từ các doanh nghiệp thành viên, IAV sẽ xây dựng thành danh sách khuyến cáo chung cho toàn thị trường, giúp các doanh nghiệp bảo hiểm chủ động hơn trong công tác phòng ngừa và kiểm soát rủi ro gian lận ngay từ khâu thẩm định ban đầu.
Được biết, trong năm 2026, các ban bán chuyên trách của IAV đã tổ chức các cuộc họp, thảo luận và đề ra một số kế hoạch hoạt động cụ thể nhằm siết chặt công tác quản lý rủi ro và phòng chống trục lợi. Trong đó, có thể kể đến việc chia sẻ dữ liệu về hóa đơn viện phí giữa các doanh nghiệp nhằm tránh tình trạng chi trả trùng cho cùng một hồ sơ y tế; kiểm soát hành vi lôi kéo, xúi giục khách hàng hủy bỏ hợp đồng cũ để tham gia hợp đồng mới ở doanh nghiệp khác; chia sẻ thông tin trong các trường hợp có dấu hiệu trục lợi, gian lận bảo hiểm.
Tuy nhiên, sau quá trình trao đổi và thảo luận, vấn đề cốt lõi là thiết lập một hệ thống cơ sở dữ liệu chung vẫn chưa thể thực hiện, đồng thời thiếu cơ sở pháp lý để các doanh nghiệp bảo hiểm có thể cùng nhau chia sẻ thông tin một cách thuận lợi và an toàn. Đây được xem là nút thắt lớn nhất khiến các sáng kiến chia sẻ dữ liệu giữa các doanh nghiệp bảo hiểm cho đến nay chưa thể triển khai đồng bộ và hiệu quả trên phạm vi toàn thị trường.
Từ thực tế đó, các doanh nghiệp bảo hiểm đã kiến nghị Bộ Tài chính sớm xây dựng, quản lý và vận hành tập trung một cơ sở dữ liệu về hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Cơ sở dữ liệu này cần bao gồm đầy đủ các nhóm thông tin về tổ chức, sản phẩm, khách hàng và đại lý bảo hiểm, cũng như thông tin về bồi thường và trục lợi bảo hiểm. Theo các doanh nghiệp, đây là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ trực tiếp cho công tác thẩm định hồ sơ, giải quyết bồi thường, phòng chống trục lợi bảo hiểm, đồng thời bảo đảm sự công bằng cho mọi khách hàng khi tham gia bảo hiểm, tránh tình trạng doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc phải gánh chịu chi phí do hành vi gian lận của một bộ phận khách hàng hoặc cơ sở y tế thiếu minh bạch.
Đối với lĩnh vực y tế, các doanh nghiệp bảo hiểm cũng đưa ra kiến nghị đối với Bộ Y tế nhằm tăng cường kiểm soát chất lượng chẩn đoán bệnh tại các cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt là các thông tin chẩn đoán được thể hiện tại bảng kê chi phí y tế hoặc trong hồ sơ chi trả bảo hiểm y tế. Việc kiểm soát chặt chẽ hơn ở khâu này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng chỉ định tràn lan, qua đó vừa tiết kiệm nguồn quỹ bảo hiểm y tế, vừa giảm thiểu rủi ro trục lợi cho cả hệ thống bảo hiểm thương mại. Cùng với đó, các doanh nghiệp bảo hiểm kiến nghị cần có cơ chế cho phép doanh nghiệp bảo hiểm được quyền khai thác dữ liệu y tế của khách hàng trong phạm vi phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và phòng chống gian lận bảo hiểm…
IAV cũng khuyến cáo mọi hoạt động trao đổi, chia sẻ thông tin giữa các doanh nghiệp, cũng như giữa doanh nghiệp bảo hiểm với các cơ quan quản lý đều cần bảo đảm tuân thủ nghiêm túc quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định pháp luật có liên quan khác. Việc chia sẻ dữ liệu chỉ được thực hiện khi có căn cứ xử lý dữ liệu hợp pháp, trong phạm vi cần thiết, đúng mục đích, đồng thời phải bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu, tức là chính khách hàng tham gia bảo hiểm.
Có thể thấy, trong bối cảnh bảo hiểm sức khỏe được xem là một trong những phân khúc còn nhiều dư địa tăng trưởng nhất của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, việc sớm xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin liên doanh nghiệp một cách bài bản, có cơ sở pháp lý rõ ràng và cơ sở dữ liệu tập trung sẽ là điều kiện quan trọng để thị trường phát triển bền vững, hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng doanh thu và yêu cầu kiểm soát rủi ro trục lợi bảo hiểm.
