Người tiêu dùng Việt Nam chi bình quân hơn 5.100 tỷ đồng mỗi ngày để mua thực phẩm
Phát biểu khai mạc chương trình “Kết nối tiêu thụ hàng thực phẩm sản xuất trong nước” ngày 12/11 tại TP.HCM, ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, trong năm 2025, người tiêu dùng Việt Nam chi bình quân hơn 5.100 tỷ đồng mỗi ngày để mua lương thực, thực phẩm qua các kênh bán lẻ, tương đương khoảng 1,88 triệu tỷ đồng cả năm, chiếm hơn một phần ba doanh thu bán lẻ hàng hóa cả nước.
Câu hỏi đặt ra không phải là thị trường thực phẩm trong nước có đủ lớn hay không mà là: trong hơn 5.100 tỷ đồng mỗi ngày ấy, phần nào đang thực sự thuộc về người nông dân, ngư dân và doanh nghiệp Việt Nam, và phần nào vẫn đang để ngỏ ngay trên chính sân nhà của mình?
Ông Chinh dẫn số liệu 10 tháng năm 2026: tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa lần đầu vượt 1.000 tỷ USD, trong khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5% so với cùng kỳ. Riêng doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 17%. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, thị trường nội địa ngày càng có ý nghĩa quyết định đối với sức chống chịu của doanh nghiệp và sự ổn định của nền kinh tế.
Tuy vậy, ông Chinh thẳng thắn nhìn nhận không ít sản phẩm thực phẩm Việt đã đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu nhưng chưa có đường lên kệ hàng ở quê nhà. Trong khi đó, nhiều nhà bán lẻ vẫn tìm nguồn hàng trong nước đạt chuẩn, ổn định sản lượng và rõ nguồn gốc. Khoảng cách này không nằm ở năng lực sản xuất hay sức mua mà ở ba điểm.
Thứ nhất là thông tin: nhà bán lẻ chưa biết hết các nguồn hàng tốt đang có, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã chưa nắm hệ thống phân phối cần gì, tiêu chí ra sao và bắt đầu từ đâu.
Thứ hai là chuẩn mực: để có mặt ổn định trên kệ hàng hiện đại, sản phẩm không chỉ ngon, sạch mà còn phải đáp ứng đồng bộ các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bao bì, nhãn hàng hóa, bảo quản, giao nhận và tính liên tục của nguồn cung.
Thứ ba là niềm tin: niềm tin giữa nhà sản xuất và nhà phân phối vào một quan hệ hợp tác công bằng, lâu dài, và trên hết là niềm tin của người tiêu dùng vào chất lượng, nguồn gốc thật của thực phẩm Việt.
Từ đó, ông Chinh đề nghị các nhà phân phối, bán lẻ chia sẻ cởi mở, cụ thể tiêu chí và nhu cầu nguồn hàng; dành cho sản phẩm Việt đạt chuẩn một cơ hội công bằng, một lộ trình rõ ràng và vị trí xứng đáng trên kệ. Đồng thời, ông cũng đề nghị doanh nghiệp sản xuất, chế biến chủ động chuẩn hóa sản phẩm và phương án cung ứng, bởi niềm tin của người tiêu dùng cần nhiều năm để xây dựng nhưng có thể mất đi chỉ sau một lô hàng.
Theo ông Chinh, các yêu cầu về chất lượng, ổn định nguồn cung, mẫu mã và điều kiện giao hàng là cần thiết. Tuy nhiên, các nhà phân phối, bán lẻ cũng cần xem xét những yêu cầu của mình có đang vượt mức cần thiết hay không, vì nếu áp dụng quá mức, chúng có thể trở thành rào cản đối với doanh nghiệp muốn đưa hàng vào hệ thống.
Từ “vận động” sang “kiến tạo thị trường”
Ngày 29/10/2026, Thủ tướng phê duyệt Quyết định 2069/QĐ-TTg về Chương trình “Hàng Việt vì người Việt” giai đoạn 2026 - 2030. Tinh thần cốt lõi của chương trình là chuyển trọng tâm từ “vận động” sang “kiến tạo thị trường”, tức từ kêu gọi người tiêu dùng ưu tiên hàng Việt sang tạo điều kiện để hàng Việt xứng đáng được ưu tiên, với sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, hiệp hội, nhà sản xuất và hệ thống phân phối.
“Tình cảm có thể giúp hàng Việt được chọn ở lần mua đầu tiên, nhưng chỉ có chất lượng, giá cả hợp lý và sự minh bạch mới giữ được người tiêu dùng ở lần thứ hai, thứ ba và lâu dài”, ông Chinh nói.
Về phía Bộ Công thương, ông Chinh cho biết sẽ lắng nghe đầy đủ các ý kiến, kiến nghị tại chương trình để tháo gỡ vướng mắc thuộc thẩm quyền, hoàn thiện cơ chế, chính sách và đưa vào kế hoạch triển khai Chương trình “Hàng Việt vì người Việt”.
Ở góc độ doanh nghiệp phân phối, ông Dương Minh Quang, Phó tổng giám đốc Saigon Co.op cho biết, người tiêu dùng ngày càng quan tâm nguồn gốc xuất xứ, điều kiện sản xuất, chế biến, thành phần dinh dưỡng và độ an toàn của thực phẩm, nhưng sức mua phân hóa khiến họ cân nhắc kỹ hơn giữa chất lượng và giá. Thương mại điện tử, giao hàng nhanh và bán lẻ đa kênh cũng đặt thêm yêu cầu về đóng gói, bảo quản, vận chuyển.
Do đó, để vào hệ thống phân phối hiện đại, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc mà còn phải giữ sản lượng ổn định, chất lượng đồng đều, giao hàng đúng tiến độ và giá bán cạnh tranh. Với hàng chịu ảnh hưởng của mùa vụ, thời tiết, khả năng duy trì nguồn cung liên tục càng quan trọng.
Saigon Co.op cho rằng vào được siêu thị mới là bước đầu. Nhà cung ứng cần nghiên cứu nhu cầu, xác định đúng phân khúc, chủng loại, sản lượng và mức giá trước khi phát triển sản phẩm. Sau khi lên kệ, doanh nghiệp cần phối hợp với nhà bán lẻ theo dõi kết quả kinh doanh, tiếp nhận phản hồi và cải tiến sản phẩm. Các doanh nghiệp, hợp tác xã cũng cần đầu tư công nghệ sau thu hoạch, kho lạnh, vận chuyển chuyên dụng, tăng liên kết chuỗi, đồng thời phát triển sản phẩm sơ chế, chế biến, thực phẩm tiện lợi và đặc sản vùng miền để nâng giá trị thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.
Đồng thời, Saigon Co.op kiến nghị cơ quan quản lý xây dựng cơ sở dữ liệu cung cầu thực phẩm thống nhất, cập nhật vùng nguyên liệu, sản lượng, mùa vụ và nhu cầu tiêu thụ.
