Lãi suất “hạ nhiệt” nhanh sau chỉ đạo
Làn sóng giảm lãi suất đã diễn ra nhanh hơn dự kiến khi nhiều ngân hàng thương mại đồng loạt điều chỉnh biểu lãi suất chỉ trong vài ngày sau cuộc họp của tân Thống đốc Ngân hàng Nhà nước với các ngân hàng thương mại. Theo thông tin từ cơ quan quản lý, khoảng 26 ngân hàng thương mại đã đồng loạt điều chỉnh giảm lãi suất huy động, với mức giảm từ 0,1 - 0,5%/năm, chủ yếu ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Không chỉ dừng ở đầu vào, nhiều ngân hàng cũng nhanh chóng điều chỉnh lãi suất cho vay với biên độ tương ứng, phổ biến quanh 0,3 - 0,5%/năm, thậm chí sâu hơn ở một số chương trình ưu đãi.
Nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt trong nhịp điều chỉnh này. Ông Lại Tiến Quân, Phó tổng giám đốc BIDV chia sẻ, Ngân hàng đã giảm 0,5%/năm lãi suất huy động đối với kỳ hạn từ 24 tháng trở lên, đồng thời điều chỉnh giảm lãi suất cho vay tương ứng. Song song với đó, ngân hàng này triển khai hàng loạt gói tín dụng ưu đãi với tổng quy mô lên tới hơn 700.000 tỷ đồng, áp dụng mức lãi suất thấp hơn từ 0,5 - 1,5%/năm so với thông thường, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như sản xuất, xuất khẩu, nông nghiệp công nghệ cao hay hạ tầng.
Không chỉ dừng ở việc điều chỉnh lãi suất, BIDV còn đẩy mạnh cải cách quy trình, tinh giản thủ tục nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận vốn. Trong năm 2025, Ngân hàng đã cắt giảm khoảng 45% số bước xử lý và hơn 50% thời gian thực hiện, đồng thời đẩy nhanh chuyển đổi số khi hơn 73% sản phẩm dịch vụ đã được số hóa toàn trình.
Vietcombank, Agribank, VPBank, Sacombank hay SeABank… cũng công bố lãi suất cho vay mới thấp hơn trước từ 0,3 - 0,5%/năm, thậm chí có sản phẩm giảm sâu hơn.
Sau giai đoạn tăng nóng vào đầu năm, mặt bằng lãi suất huy động đã có dấu hiệu hạ nhiệt. Lãi suất kỳ hạn từ 12 - 24 tháng tại nhóm ngân hàng lớn đã về vùng 5,5 - 6%/năm. Tâm lý thị trường nhờ đó cũng được ổn định, kỳ vọng về một mặt bằng lãi suất thấp hơn được củng cố.
Việc các ngân hàng đồng loạt giảm lãi suất trong thời gian ngắn cho thấy mức độ tuân thủ cao đối với định hướng điều hành của cơ quan quản lý, nhưng cũng đồng thời đặt ra câu hỏi: Liệu xu hướng này có thể duy trì khi các yếu tố nền tảng chưa thực sự thay đổi?
Biên lãi ròng ngân hàng thu hẹp
Ông Nguyễn Anh Quân, Giám đốc Xếp hạng Khối Định chế Tài chính, Fiin Ratings cho biết, tăng trưởng tín dụng trong năm 2025 đạt tới 19%, vượt xa mức tăng trưởng tiền gửi 11,4%. Khoảng cách này buộc các ngân hàng phải gia tăng phụ thuộc vào nguồn vốn liên ngân hàng và phát hành trái phiếu để bù đắp thiếu hụt. Đồng thời, các chỉ số an toàn thanh khoản đều có xu hướng suy giảm. Tỷ lệ tài sản thanh khoản rộng trên nguồn vốn bán buôn ngắn hạn (BLA/STWF) giảm từ 133% cuối năm 2023 xuống còn 114% vào giữa năm 2025, trong khi tỷ lệ nguồn vốn ổn định (SFR) cũng giảm từ 100% xuống khoảng 91% vào cuối năm.
“Những con số này cho thấy một thực tế đáng lưu ý, tăng trưởng tín dụng đang đi nhanh hơn khả năng tích lũy nguồn vốn ổn định, buộc hệ thống phải sử dụng nhiều hơn các nguồn vốn ngắn hạn và kém bền vững. Điều này không chỉ làm gia tăng rủi ro thanh khoản, mà còn trực tiếp thu hẹp dư địa giảm lãi suất”, ông Quân nhận định.
Diễn biến trên thị trường tiền tệ cũng phần nào phản ánh áp lực này. Trong tuần từ ngày 6/4- 10/4/2026, Ngân hàng Nhà nước đã hút ròng khoảng 66.300 tỷ đồng qua kênh OMO, trong khi lãi suất liên ngân hàng dù giảm nhưng vẫn ở mức cao ở các kỳ hạn dài. Đáng chú ý, lãi suất qua đêm từng lên tới 8,58%/năm trước khi hạ xuống 5,79%/năm, cho thấy hệ thống vẫn trải qua những nhịp căng thẳng thanh khoản đáng kể.
Hoạt động hút - bơm thanh khoản qua kênh thị trường mở diễn ra linh hoạt hơn, cho thấy cơ quan điều hành vẫn phải theo sát diễn biến thanh khoản để tránh những cú sốc ngắn hạn. Nói cách khác, trạng thái thanh khoản của hệ thống chưa thực sự dư giả như những gì mặt bằng lãi suất huy động đang thể hiện.
Quan trọng hơn, xu hướng chi phí vốn lại đang đi ngược với yêu cầu giảm lãi suất. Sau khi tăng lên vào cuối năm 2025, chi phí huy động vốn của nhiều ngân hàng được dự báo sẽ tiếp tục chịu áp lực trong năm 2026. Nguyên nhân đến từ việc nhu cầu vốn trung và dài hạn gia tăng, trong khi cơ cấu tiền gửi của hệ thống vẫn chủ yếu là ngắn hạn. Để đảm bảo các tỷ lệ an toàn, các ngân hàng buộc phải tăng sức hấp dẫn đối với các kỳ hạn dài hơn, thường đi kèm mức lãi suất cao hơn hoặc các ưu đãi bổ sung.
Bên cạnh đó, cạnh tranh huy động vốn giữa các ngân hàng vẫn chưa hoàn toàn hạ nhiệt. Trước thời điểm Ngân hàng Nhà nước phát đi tín hiệu điều hành, nhiều ngân hàng đã đẩy lãi suất lên cao để thu hút dòng tiền, thậm chí có những mức vượt xa mặt bằng chung ở một số sản phẩm đặc thù. Điều này khiến việc giảm lãi suất huy động sau đó mang tính điều chỉnh kỹ thuật nhiều hơn là phản ánh sự cải thiện bền vững của nguồn vốn.
Trong bối cảnh chi phí vốn còn chịu nhiều sức ép, việc giảm lãi suất cho vay đồng nghĩa với việc các ngân hàng phải chấp nhận thu hẹp biên lãi ròng. Để cân đối, không ít ngân hàng buộc phải “co kéo” bằng cách điều chỉnh cơ cấu kỳ hạn, áp dụng điều kiện chặt chẽ hơn đối với các khoản vay ưu đãi, hoặc bù đắp bằng các nguồn thu ngoài lãi. Điều này lý giải vì sao, dù lãi suất niêm yết giảm, không phải mọi doanh nghiệp đều cảm nhận rõ rệt sự cải thiện trong chi phí vốn vay.
Trao đổi với Báo Đầu tư Chứng khoán, lãnh đạo cao cấp một ngân hàng thương mại cổ phần cho rằng, giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế là cần thiết, nhưng nếu việc giảm này không đi cùng với sự cải thiện của cung vốn và điều kiện thị trường, nó có thể làm méo mó tín hiệu giá vốn, tạo ra sự lệ thuộc vào điều hành hành chính và làm suy yếu cơ chế thị trường.
“Một mặt bằng lãi suất thấp và bền vững, suy cho cùng, vẫn phải được quyết định bởi cân bằng giữa cung - cầu vốn, mức độ an toàn của hệ thống và niềm tin của thị trường. Khi những yếu tố này chưa thực sự vững chắc, việc “ép” lãi suất đi xuống sẽ khó tránh khỏi những giới hạn”, vị lãnh đạo trên nêu quan điểm.
