Chiều 12/3, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và Cục Thuế (Bộ Tài chính) chủ trì, phối hợp với Công ty Cổ phần Công nghệ Sapo tổ chức Hội thảo “Giải pháp giúp hộ kinh doanh kê khai thuế đúng, an tâm tuân thủ, phát triển bền vững”.
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh chỉ còn ít ngày nữa (chậm nhất đến ngày 30/4 tới), khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể sẽ phải thực hiện kê khai thuế điện tử kỳ đầu tiên (quý I/2026), theo Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội về việc xoá bỏ thuế khoán từ ngày 1/1/2026, chuyển sang mô hình kê khai và nộp thuế điện tử dựa trên doanh thu thực tế.
Mức thuế không cao hơn, hộ kinh doanh chủ động hơn
Trình bày tham luận "Tháo gỡ vướng mắc thực tiễn đối với hộ kinh doanh đa kênh" tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) nhận định, việc chuyển đổi từ phương pháp thuế khoán sang phương pháp kê khai không hề làm tăng thuế.
Theo đó, nếu nộp thuế theo phương pháp doanh thu nhân với tỷ lệ thì tỷ lệ thuế vẫn như cũ, không có gì thay đổi. Nếu nộp thuế theo thu nhập tính thuế theo tỷ lệ thì cũng tương tự như doanh nghiệp hiện nay đang thực hiện, không cao hơn.
"Thậm chí, trong nhiều trường hợp còn thấp hơn, nhờ việc nâng mức doanh thu miễn thuế từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng", bà Cúc nói.
Ví dụ, hộ cá nhân kinh doanh cho thuê nhà trước đây có doanh thu 500 triệu đồng phải nộp thuế 50 triệu đồng. Nhưng hiện nay, với quy định mới, mức doanh thu đó không phải nộp thuế đồng nào. Đây là sự thay đổi theo hướng giảm chứ không phải tăng.
Thứ hai, khi chuyển từ hộ khoán sang kê khai, nhiều hộ còn băn khoăn. Tuy nhiên, đây là xu hướng tất yếu của kỷ nguyên số, không chỉ ở Việt Nam mà ở nhiều nước trên thế giới. Dẫn ví dụ tại Nhật Bản, dù chỉ mua một hộp tăm giá 10 yên cũng có hóa đơn đầy đủ, Chủ tịch VCTA cho rằng đó là điều rất bình thường.
Từ đó, vị chuyên gia thuế phân tích, khi có hóa đơn, chính các hộ kinh doanh cũng được hưởng lợi vì có chứng từ rõ ràng sẽ giúp họ yên tâm hơn, tạo niềm tin với khách hàng và đối tác
Ngoài ra, bà nhấn mạnh về các rủi ro pháp lý liên quan đến thuế. Theo quy định của Bộ luật Hình sự, Điều 200, nếu cố tình trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên thì có thể bị phạt tù đến 7 năm, chưa kể các hình thức xử phạt tiền. Bên cạnh đó, theo Nghị định 49, cá nhân nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên còn có thể bị cấm xuất cảnh. Đây là những rủi ro rất lớn.
Trong khi đó, với hình thức thuế khoán, nếu doanh thu tăng trên 50% mà không kịp điều chỉnh thì có thể bị xem là hành vi trốn thuế. Vì vậy, khi chuyển sang cơ chế tự khai – tự tính – tự nộp – tự chịu trách nhiệm, các hộ sẽ chủ động hơn. Việc nộp thuế hiện nay có thể thực hiện qua nhiều nền tảng như eTax Mobile, cổng thông tin điện tử…, hoạt động 24/24, rất thuận tiện.
"Khi chuyển sang kê khai thì hộ kinh doanh phải giữ sổ sách, nhưng theo Thông tư 152, hệ thống sổ sách khá đơn giản, chỉ có 4 loại sổ. Thông qua việc ghi chép này, các hộ cũng có thể biết rõ hiệu quả kinh doanh của mình: Vốn, doanh thu, chi phí ra sao để điều chỉnh hoạt động cho phù hợp. Trong cái khó cũng sẽ xuất hiện những thuận lợi mới cho hoạt động kinh doanh", bà Cúc nói thêm.
Đề nghị không truy thu thuế để khuyến khích minh bạch doanh thu
Mặc dù có ý kiến cho rằng 99% hộ kinh doanh đã triển khai được chính sách thuế mới, nhưng bà Nguyễn Thị Cúc cũng nhìn nhận, trên thực tế, nhiều hộ cá nhân kinh doanh vẫn gặp vướng mắc.
 |
Toàn cảnh Hội thảo - Ảnh: M. Minh |
Theo bà, hiện nay có những hộ kinh doanh theo mô hình rất phức tạp: Vừa có sạp chợ truyền thống, vừa cho thuê nhà, cho thuê xưởng, vừa bán hàng trên sàn thương mại điện tử.
Trên các sàn thương mại điện tử cũng khác nhau: Có sàn có chức năng thanh toán và khấu trừ thuế, có sàn thì không. Ngoài ra còn có những người livestream bán hàng để hưởng hoa hồng, hoặc tự bán hàng trên mạng xã hội.
"Nếu người bán livestream có đăng ký kinh doanh thì nộp thuế khoảng 7%. Nhưng nếu không đăng ký kinh doanh, thu nhập từ hoa hồng sẽ bị tính theo thuế thu nhập cá nhân từ 5% đến 35%, tùy mức thu nhập. Sự khác biệt này khiến nhiều người lo lắng và lúng túng.
Một vấn đề nữa là xuất hóa đơn đúng thời điểm. Có sàn thương mại điện tử khấu trừ thuế nhưng lại không nhận hóa đơn, trong khi người bán vẫn phải xuất hóa đơn. Khi sàn chuyển tiền về cho cá nhân sau khi khấu trừ thuế thì việc xuất hóa đơn có thể bị chậm, dẫn đến nhiều băn khoăn", bà phân tích.
Hiện nay, theo quy định từ 1/1/2026, hộ kinh doanh phải xuất hóa đơn. Tuy nhiên có những hộ chưa thực hiện được, dù vẫn bán hàng và đã có doanh thu. Họ thừa nhận sai sót nhưng chưa được hướng dẫn cụ thể "cầm tay chỉ việc". Vì vậy họ đặt câu hỏi: Liệu có thể xuất một hóa đơn tổng theo ngày, theo tuần hoặc theo tháng cho toàn bộ hàng hóa đã bán trong thời gian qua hay không? Đây là vấn đề cần được giải đáp rõ.
Một khó khăn khác là hàng hóa đầu vào trước năm 2025. Trước đây nhiều hộ mua hàng không có hóa đơn chứng từ. Theo Nghị định 68, vấn đề này đã có hướng xử lý, ví dụ như tự xác định lại hàng tồn kho. Tuy nhiên vẫn còn vướng mắc. Ví dụ, với các hộ kinh doanh khách sạn, nhà nghỉ, nhà hàng, tài sản lớn nhất không phải là vật tư mà là tài sản cố định như nhà, khách sạn. Những tài sản này đã khấu hao bao nhiêu năm, còn bao nhiêu năm khấu hao để đưa vào chi phí khi chuyển sang phương pháp tính thuế theo thu nhập, hiện vẫn cần hướng dẫn cụ thể.
"Theo quan điểm cá nhân tôi, với những tài sản lớn như vậy, có thể hướng dẫn các hộ thuê công ty hoặc trung tâm định giá để xác định giá trị tài sản, lập bảng kê gửi cơ quan thuế để làm căn cứ khấu hao phần còn lại", vị chuyên gia kiến nghị.
Một vấn đề khác mà các hộ rất băn khoăn là truy thu thuế. Theo bà, mặc dù Nghị định 68, Thông tư 18 và công văn của cơ quan thuế đều khẳng định không truy thu, nhưng nhiều người vẫn lo lắng do trước đây chưa kê khai thuế, nếu bây giờ bắt đầu kê khai thì liệu có bị truy thu các năm trước hay không.
Ví dụ, tại Hưng Yên, có hộ kinh doanh cho biết, doanh thu thực tế của họ là 80 tỷ đồng, nhưng đang khai thuế 3 tỷ đồng. Bây giờ họ không muốn trốn thuế, muốn khai đúng lên 100 tỷ đồng, nhưng lại sợ bị truy thu các năm trước, có thể lên tới 5–7 năm. Nếu nỗi sợ đó tồn tại, họ sẽ chỉ khai tăng nhẹ lên 7 tỷ hoặc 10 tỷ, chứ không dám khai đúng. Như vậy, tình trạng giấu doanh thu sẽ tiếp tục tồn tại.
"Do đó, ở thời điểm chuyển đổi này, cần có cách tiếp cận linh hoạt: Với những trường hợp không buôn lậu, không sản xuất hàng giả, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, thì nên khuyến khích họ kê khai trung thực từ bây giờ, chấp nhận bỏ qua một số sai sót trước đây để tạo điểm dừng, giúp hệ thống trở nên minh bạch hơn", bà nói.
Chia sẻ thêm về vấn đề này, bà Cúc nói, cơ quan thuế nói không truy thu, trừ trường hợp gian lận, trốn thuế; nhưng khái niệm này khi áp dụng giữa các cơ quan khác nhau lại có thể khác nhau.
Ví dụ, cơ quan quản lý thị trường có thể xác định hàng hóa là hàng giả, hàng nhái, đặc biệt tại một số chợ như Ninh Hiệp, nhiều mặt hàng gắn nhãn thương hiệu nước ngoài nhưng thực chất là hàng nhái. Khi đó, các cơ quan như quản lý thị trường hoặc cơ quan điều tra có thể xử lý, trong khi cơ quan thuế lại không truy thu.
"Vì vậy, chúng tôi đề nghị cần có hướng dẫn thống nhất giữa các cơ quan chức năng, có thể dưới dạng thông tư liên bộ, để xác định rõ trường hợp nào được miễn truy thu, trường hợp nào phải xử lý. Có như vậy, các hộ kinh doanh mới yên tâm", bà đề nghị.
Doanh thu hộ kinh doanh kê khai năm 2026 không được dùng làm cơ sở để truy thu thuế khoán năm 2025
Tại phiên thảo luận của Hội thảo, giải đáp thắc mắc của hộ kinh doanh về lo ngại bị truy thu thuế khoán các năm trước, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) khẳng định, theo quy định tại Nghị định 68, doanh thu mà hộ kinh doanh kê khai trong năm 2026 không được sử dụng làm căn cứ để điều chỉnh hay truy thu đối với thời kỳ nộp thuế khoán của năm 2025.
 |
Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) - người thứ 4 từ trái sang - giải đáp thắc mắc về việc truy thu thuế hộ kinh doanh. |
Nói cách khác, dù hộ kinh doanh kê khai doanh thu năm 2026 ở mức nào thì cũng không phải là cơ sở để cơ quan thuế quay lại điều chỉnh hay truy thu phần doanh thu khoán của năm 2025.
Tuy nhiên, ông Sơn nhìn nhận, trên thực tế vẫn có một số trường hợp hộ kinh doanh bị truy thu thuế, khiến nhiều người băn khoăn, chẳng hạn hệ thống kinh doanh có đăng ký hộ kinh doanh của Mailisa hay Hoàng Hường.
Những trường hợp bị truy thu này không phải do việc kê khai doanh thu năm 2026, mà xuất phát từ việc trước đây hộ kinh doanh không thực hiện đúng nghĩa vụ thuế.
Theo đó, pháp luật về thuế quy định khi doanh thu thực tế tăng trên 50% so với mức khoán, hộ kinh doanh phải chủ động đến cơ quan thuế để nộp tờ khai điều chỉnh doanh thu. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nghĩa vụ này đã không được thực hiện.
"Do đó, khi cơ quan thuế hoặc các cơ quan chức năng phát hiện sai phạm, sẽ tiến hành truy thu thuế, thậm chí trong một số trường hợp có thể xử lý hình sự về hành vi trốn thuế", ông Sơn nhấn mạnh.
