Hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường mới
Phát biểu tại hội nghị "Sản phẩm mới và định hướng phát triển thị trường: Tài sản mã hóa và tương lai thị trường tài chính số", ông Bùi Hoàng Hải, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, kinh tế số đang dần trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Việt Nam đã lựa chọn đưa tài sản mã hóa vào khuôn khổ quản lý thông qua việc xây dựng hành lang pháp lý và triển khai cơ chế thí điểm theo Nghị quyết 05/2025.
 |
Ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban chứng khoán Nhà nước, phát biểu tại hội nghị. |
Theo ông Hải, khung pháp lý mới mở ra cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế, thúc đẩy các mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế công nghệ của Việt Nam trong khu vực. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được một hệ sinh thái tài chính số minh bạch, an toàn, có khả năng quản trị rủi ro hiệu quả và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Một dấu mốc quan trọng là Luật Công nghiệp Công nghệ số (Luật số 71) lần đầu tiên đưa các khái niệm "tài sản số", "tài sản mã hóa" vào hệ thống pháp luật và thừa nhận đây là một loại tài sản theo Bộ luật Dân sự. Cùng với đó, Luật Đầu tư số 143 xác định kinh doanh tài sản mã hóa là ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Trên nền tảng này, Bộ Tài chính đang hoàn thiện các quy định liên quan đến kế toán, kiểm toán và thuế đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài sản mã hóa, từng bước đưa hoạt động này ra khỏi "vùng xám" pháp lý.
Theo ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nguyên tắc triển khai thị trường sẽ là "mở nhưng có kiểm soát". Đây là lĩnh vực mới, tiềm ẩn nhiều rủi ro nên cần được triển khai từng bước, thận trọng và liên tục hoàn thiện chính sách trong quá trình vận hành.
Việc xây dựng khung pháp lý cũng gắn với mục tiêu đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về phòng chống rửa tiền, góp phần hỗ trợ Việt Nam sớm ra khỏi "danh sách xám" của FATF, đồng thời tạo điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài vào các mô hình tài chính số minh bạch.
Bộ tiêu chuẩn khắt khe với doanh nghiệp vận hành sàn
Một trong những nội dung đáng chú ý của cơ chế thí điểm là yêu cầu rất cao đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP - Virtual Asset Service Provider).
 |
| Các diễn giả thảo luận tại hội nghị. |
Theo nghị quyết 05, VASP phải là doanh nghiệp Việt Nam, vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng với sự tham gia của các định chế tài chính và công nghệ, hệ thống máy chủ đặt tại Việt Nam và đạt chuẩn an toàn thông tin cấp độ 4 - mức rất cao trong hệ thống đánh giá an toàn thông tin hiện hành.
Đối với nhà đầu tư, cơ chế thí điểm bước đầu có sự phân loại rõ ràng. Nhà đầu tư nước ngoài được phép giao dịch bình thường trên nền tảng thí điểm, trong khi nhà đầu tư trong nước hiện chỉ được tham gia nếu đã có tài sản mã hóa. Cách thiết kế này giúp giảm bớt rủi ro từ các đợt phát hành thiếu kiểm soát trong giai đoạn đầu, đồng thời vẫn mở cửa cho dòng vốn quốc tế.
Song song với việc xây dựng thị trường, các cơ quan chức năng cũng đặc biệt lưu ý tới các nguy cơ phát sinh từ tài sản mã hóa. Thực tiễn điều tra cho thấy, bốn nhóm hành vi vi phạm phổ biến gồm lừa đảo đa cấp và dự án giả mạo; thao túng giá thông qua hệ thống giao dịch tự động; tấn công mạng đòi tiền chuộc; và sử dụng tài sản mã hóa cho hoạt động rửa tiền, trốn thuế xuyên biên giới.
Nhiều vụ việc liên quan đến các sàn giao dịch "tiền ảo" giả mạo tổ chức tài chính, chiếm đoạt số tiền lớn hoặc chuyển tiền trái phép ra nước ngoài đã cho thấy yêu cầu cấp thiết về giám sát, kiểm soát và bảo đảm an ninh hệ thống.
Nút thắt nhân lực và yêu cầu "luật hóa" nghề nghiệp
Theo ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain Việt Nam (VBA), Chủ tịch HĐQT 1Matrix, bên cạnh hành lang pháp lý và hệ thống giám sát, nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của thị trường.
Trên phạm vi toàn cầu, thị trường tài sản mã hóa vẫn duy trì quy mô lớn và dự kiến đạt khoảng 600 triệu người dùng trong năm 2026. Việt Nam hiện nằm trong nhóm thị trường tăng trưởng nhanh tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với lượng nhà đầu tư và người dùng tiềm năng đáng kể.
Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là sự thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn sâu về vận hành hệ thống giao dịch, quản trị rủi ro, tuân thủ pháp lý và phòng chống rửa tiền, cũng như các quy định, quy chuẩn về đạo tạo, cấp chứng chỉ hành nghề, tiêu chuẩn tuân thủ và quy tắc đạo đức nghề nghiệp... Trong khi đó, đây là những yêu cầu bắt buộc đối với một thị trường tài chính số được quản lý chính thức.
Kinh nghiệm từ Mỹ, Nhật Bản, Singapore hay Hồng Kông (Trung Quốc) cho thấy vai trò quan trọng của các tổ chức tự quản (SRO), hệ thống chứng chỉ nghề nghiệp và các chương trình đào tạo chuyên sâu về tuân thủ, đạo đức nghề nghiệp cũng như phòng chống rửa tiền.
Việc đồng thời hoàn thiện pháp lý, tăng cường năng lực giám sát, bảo đảm an ninh hệ thống và phát triển nguồn nhân lực được xem là những điều kiện nền tảng để thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam vận hành an toàn, minh bạch. Đây không chỉ là bước đi nhằm kiểm soát và chuẩn hóa dòng vốn số, mà còn mở ra cơ hội để thị trường tài chính Việt Nam hội nhập sâu hơn vào xu hướng tài chính số toàn cầu.
