Bà Trần Thị Kiều Oanh, Quản lý cấp cao, Khối Nghiên cứu thị trường và Tư vấn, FiinGroup
Báo cáo Vietnam Consumer Finance Report 2026 của FiinGroup cho thấy khối ngân hàng tiếp tục là động lực tăng trưởng chính của thị trường tín dụng tiêu dùng. Điều gì đang tạo nên sự khác biệt giữa ngân hàng và các công ty tài chính trong giai đoạn hiện nay?
Năm 2025, tổng dư nợ cho vay tiêu dùng tăng trưởng khoảng 26% so với năm trước đó. Trong đó, khối ngân hàng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt với tốc độ tăng trưởng xấp xỉ gấp đôi nhóm công ty tài chính. Kết quả này phản ánh sự khác biệt khá rõ về chiến lược giữa hai nhóm trong những năm gần đây.
Đối với các ngân hàng thương mại, đà phục hồi của thị trường bất động sản từ cuối năm 2024 đã tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng các sản phẩm tín dụng bán lẻ có tài sản bảo đảm, đặc biệt là cho vay mua và sửa chữa nhà ở.
Đây là phân khúc có tốc độ tăng trưởng rất tích cực trong năm 2025, đồng thời cũng là phân khúc mà ngân hàng có lợi thế tự nhiên về nguồn vốn, khả năng thẩm định và quản trị rủi ro.
Đồng thời, nhiều ngân hàng đang đẩy mạnh chiến lược bán lẻ, tận dụng nền tảng ngân hàng số và hệ sinh thái khách hàng hiện hữu để mở rộng hoạt động cho vay tiêu dùng. Một số ngân hàng nước ngoài cũng gia tăng hiện diện trong lĩnh vực này, đặc biệt ở các sản phẩm thẻ tín dụng và tín dụng cá nhân.
Trong khi đó, các công ty tài chính lại trải qua một giai đoạn rất khác. Sau những biến động của giai đoạn 2022 - 2024, ưu tiên hàng đầu của nhiều công ty không còn là tăng trưởng dư nợ, mà là củng cố chất lượng tài sản, xử lý nợ tồn đọng và tái cơ cấu danh mục cho vay.
Có thể nói, sự chênh lệch về tốc độ tăng trưởng giữa hai khối phản ánh sự khác biệt về điểm xuất phát và ưu tiên chiến lược hơn là sự suy giảm năng lực cạnh tranh của các công ty tài chính.
Việc cho vay tiêu dùng của các ngân hàng tăng trưởng nhanh hơn đáng kể so với các công ty tài chính có phải là dấu hiệu cho thấy cấu trúc cạnh tranh của thị trường tài chính tiêu dùng đang thay đổi?
Điều đáng chú ý không chỉ là tốc độ tăng trưởng, mà là sự thay đổi trong ranh giới cạnh tranh giữa các chủ thể tham gia thị trường. Trước đây, có thể phân biệt tương đối rõ giữa ngân hàng và công ty tài chính. Ngân hàng tập trung vào nhóm khách hàng có hồ sơ tín dụng tốt hơn, trong khi công ty tài chính phục vụ nhóm khách hàng đại chúng hoặc dưới chuẩn ngân hàng.
Tuy nhiên, ranh giới này đang ngày càng mờ đi. Sự phát triển của ngân hàng số giúp chi phí phục vụ khách hàng giảm đáng kể, từ đó tạo điều kiện để ngân hàng tiếp cận những nhóm khách hàng trước đây vốn là sân chơi của các công ty tài chính.
Trong khi đó, nhiều công ty tài chính lại đang dịch chuyển lên phân khúc khách hàng chất lượng cao hơn nhằm cải thiện chất lượng danh mục và giảm rủi ro tín dụng. Điều đó khiến thị trường bước vào một giai đoạn cạnh tranh mới, nơi lợi thế không còn nằm hoàn toàn ở quy mô mạng lưới hay tốc độ giải ngân, mà ở khả năng xây dựng hệ sinh thái và khai thác dữ liệu khách hàng hiệu quả hơn.
Một trong những điểm đáng chú ý của thị trường tài chính tiêu dùng là vai trò của cho vay tiền mặt đang dần thay đổi. Theo bà, đây là điều chỉnh mang tính chu kỳ hay là sự chuyển đổi mang tính cấu trúc?
Tôi cho rằng, đây là sự chuyển đổi mang tính cấu trúc. Trong giai đoạn thị trường tài chính tiêu dùng tăng trưởng nóng, cho vay tiền mặt được xem là động lực chính giúp các công ty tài chính mở rộng nhanh quy mô khách hàng và gia tăng lợi nhuận. Nhưng đi cùng với đó là mức độ rủi ro cao, đặc biệt khi nền kinh tế gặp khó khăn và khả năng trả nợ của khách hàng suy giảm.
 |
Sự phát triển của ngân hàng số tạo điều kiện để ngân hàng tiếp cận những nhóm khách hàng vốn là sân chơi của các công ty tài chính. |
Những gì diễn ra trong vài năm gần đây đã khiến nhiều công ty tài chính phải nhìn lại chiến lược tăng trưởng của mình.
Thay vì phụ thuộc quá nhiều vào một sản phẩm có biên lợi nhuận cao nhưng rủi ro lớn, các công ty tài chính đang chủ động đa dạng hóa danh mục. Xu hướng mở rộng sang các khoản vay gắn với tài sản, các sản phẩm trả góp hoặc tín dụng gắn với hệ sinh thái tiêu dùng ngày càng rõ nét hơn.
Một điểm đáng chú ý khác là quá trình số hóa đang làm thay đổi bản chất của hoạt động cho vay tiêu dùng. Ngày nay, dữ liệu giao dịch, hành vi tiêu dùng và dấu chân số của khách hàng ngày càng trở nên phong phú hơn.
Điều này cho phép công ty tài chính đánh giá khách hàng chính xác hơn, từ đó thiết kế các sản phẩm phù hợp hơn và quản trị rủi ro hiệu quả hơn. Nói cách khác, đây không chỉ là sự thay đổi về sản phẩm, mà còn là sự thay đổi trong mô hình kinh doanh của toàn ngành.
Số liệu cho thấy chất lượng tài sản của các công ty tài chính đã được cải thiện đáng kể. Theo bà, sự cải thiện này có mang tính bền vững?
Điểm sáng nổi bật trong hoạt động của khối công ty tài chính năm 2025 là chất lượng tài sản đã bước qua điểm xấu nhất.
Tỷ lệ nợ xấu của nhóm công ty tài chính tiêu dùng giảm từ mức đỉnh 11,2% vào năm 2023 xuống còn 7,2% trong năm 2025, trong khi chi phí tín dụng cũng giảm từ 14,5% xuống 11,5%. Song song, tỷ lệ nợ đủ tiêu chuẩn tăng lên 85,9%.
Sự cải thiện này đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là những nỗ lực xử lý và thu hồi nợ đã được triển khai trong suốt vài năm qua. Bên cạnh đó là việc các công ty tài chính chủ động siết chặt tiêu chuẩn phê duyệt, nâng cao chất lượng đầu vào của danh mục cho vay và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản trị rủi ro.
Điều quan trọng hơn, chúng tôi đang quan sát thấy, là những thay đổi mang tính nền tảng trong cách các công ty tài chính quản lý rủi ro. Nhiều tổ chức đã chuyển từ tư duy tăng trưởng bằng mọi giá sang tư duy tăng trưởng đi kèm kiểm soát rủi ro. Đây là một thay đổi rất lớn nếu so với giai đoạn trước.
Tất nhiên, mức độ cải thiện vẫn có sự khác biệt giữa các công ty. Một số đơn vị đang mở rộng dư nợ nhanh hơn nên áp lực rủi ro vẫn hiện hữu. Tuy nhiên, nhìn ở góc độ toàn ngành, chúng tôi cho rằng nhóm công ty tài chính đang bước vào một giai đoạn phục hồi có chất lượng hơn so với các chu kỳ trước.
Đáng chú ý, khi áp lực trích lập giảm xuống, lợi nhuận cũng phục hồi mạnh. Biên lợi nhuận ròng trung bình của ngành tăng từ 6,8% trong năm 2024 lên 10% trong năm 2025, trong khi tỷ lệ chi phí dự phòng trên tổng thu nhập giảm còn 54,2%, thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh 70,9% năm 2023.
Hiệu quả sinh lời cũng cải thiện rõ, với ROAE bình quân đạt 10,7% và ROAA đạt 1,7%, cho thấy phần lớn doanh nghiệp trong ngành đã đi qua giai đoạn tái cấu trúc nặng nề nhất. Ngành không còn chỉ “sống sót” sau khủng hoảng nợ xấu, mà đang bước vào một chu kỳ lợi nhuận mới dựa trên nền tảng thận trọng hơn.
Theo bà, đâu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của các công ty tài chính tiêu dùng trong 3 - 5 năm tới?
Trong nhiều năm, lợi thế cạnh tranh của các tổ chức tài chính thường được nhìn nhận thông qua quy mô vốn, mạng lưới phân phối hay tốc độ mở rộng khách hàng. Những yếu tố này vẫn quan trọng, nhưng không còn đủ để tạo ra khác biệt bền vững. Trong giai đoạn tới, khả năng thu thập, phân tích và khai thác dữ liệu sẽ trở thành yếu tố quyết định.
Dữ liệu giúp doanh nghiệp hiểu khách hàng tốt hơn, cá nhân hóa sản phẩm tốt hơn và đặc biệt là đánh giá rủi ro chính xác hơn. Điều này có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh và biên lợi nhuận có xu hướng thu hẹp.
Tuy nhiên, dữ liệu tự thân không tạo ra lợi thế nếu doanh nghiệp không có năng lực chuyển hóa dữ liệu thành các quyết định kinh doanh hiệu quả.
Do đó, lợi thế cạnh tranh trong tương lai sẽ nằm ở khả năng kết hợp giữa dữ liệu, công nghệ và quản trị rủi ro. Những doanh nghiệp làm tốt điều này sẽ có khả năng tăng trưởng bền vững hơn so với phần còn lại của thị trường.
Bà dự báo thế nào về thị trường tài chính tiêu dùng trong thời gian tới?
Sau nhiều năm tăng trưởng nhanh, ngành tài chính tiêu dùng đang chuyển từ tư duy mở rộng quy mô sang tư duy tối ưu chất lượng tăng trưởng. Đây không phải là sự chậm lại, mà là quá trình trưởng thành của thị trường.
Trong chu kỳ mới, lợi thế sẽ không nhất thiết thuộc về tổ chức tăng trưởng nhanh nhất hay mở rộng dư nợ lớn nhất. Người chiến thắng sẽ là bên chuyển trục đúng nhất, biết cân bằng giữa tăng trưởng và rủi ro, giữa mở rộng khách hàng và chất lượng tài sản, giữa công nghệ và quản trị.
Nói cách khác, cuộc đua của ngành tài chính tiêu dùng vẫn đang tiếp tục, nhưng luật chơi đang thay đổi. Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng sẽ trở thành yếu tố quyết định thành công của mỗi doanh nghiệp.
