Từ mã QR đến hành trình phổ cập dịch vụ tài chính
6 giờ tối mùa hè, tại sảnh một chung cư trên đường Hoàng Đạo Thúy (Hà Nội), anh Vũ Xuân Sinh, tài xế công nghệ, vừa hoàn tất việc giao một đơn hàng cho cư dân trong tòa nhà. Khi thanh toán, chị Thanh Lan, 50 tuổi, đưa điện thoại lên quét mã QR trên ứng dụng ngân hàng của anh Sinh. Thấy hình ảnh thương hiệu không phải một trong những ngân hàng quen thuộc, chị tò mò hỏi: “Cake là ngân hàng gì vậy em?”.
Không vội cất điện thoại, anh Sinh mở ứng dụng rồi nhiệt tình giới thiệu. Ngoài việc nhận tiền từ những cuốc xe mỗi ngày, anh còn dùng ứng dụng để gửi tiết kiệm trực tuyến, thanh toán hóa đơn điện nước và theo dõi các khoản chi tiêu cá nhân.
Cuộc trò chuyện ngắn ngủi ấy phản ánh sự thay đổi đáng chú ý trong đời sống tài chính của người Việt. Nếu cách đây vài năm, tài khoản ngân hàng hầu như dùng để nhận/chuyển tiền thì nay đã trở thành “cánh cửa” dẫn tới hàng loạt dịch vụ tài chính khác nhau, từ tiết kiệm, thanh toán, đầu tư cho tới tín dụng và cả mua sắm, tiêu dùng…
Không chỉ người lao động tự do như anh Sinh, nhiều hộ kinh doanh nhỏ cũng đang coi các ứng dụng ngân hàng là công cụ quản lý tài chính hàng ngày.
Anh Nguyễn Anh Tuấn, chủ một cửa hàng bán phụ kiện điện thoại trên các sàn thương mại điện tử tại Hà Nội cho biết, phần lớn doanh thu của cửa hàng anh hiện được chuyển trực tiếp vào tài khoản ngân hàng. Từ chỗ chỉ dùng để nhận tiền, tài khoản dần trở thành nơi anh quản lý dòng tiền kinh doanh, thanh toán cho nhà cung cấp và gửi các khoản tiền nhàn rỗi ngắn hạn.
“Trước đây, tiền bán hàng vào tài khoản ngân hàng, nếu không rút ra tiêu dùng thì tôi cũng để im đó. Bây giờ, tôi thường chia dòng tiền trong tài khoản thành nhiều khoản khác nhau, phần phục vụ kinh doanh và phần tiết kiệm. Mọi việc đều thao tác trên điện thoại nên cũng dễ theo dõi hơn”, anh Tuấn chia sẻ.
Sự thay đổi này diễn ra cùng với tốc độ phát triển rất nhanh của thanh toán số. Chỉ trong vài năm, việc quét mã QR đã trở thành hình ảnh quen thuộc từ trung tâm thương mại đến quán ăn vỉa hè. Nhiều tiểu thương từng chỉ nhận tiền mặt nay đã treo mã QR ngay trước quầy hàng. Người dân cũng dần quen với việc sử dụng điện thoại để thanh toán các chi phí sinh hoạt hàng ngày, thay vì mang theo tiền mặt.
Nhưng chính sự phổ biến của thanh toán số lại đặt ra một câu hỏi mới: Liệu tài chính toàn diện có thể chỉ dừng ở việc mở tài khoản ngân hàng và chuyển tiền trực tuyến? Câu trả lời ngày càng rõ ràng là không. Một người có tài khoản ngân hàng chưa chắc đã được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ tài chính. Họ có thể vẫn gặp khó khăn khi muốn tích lũy tài sản, tiếp cận tín dụng hay quản lý dòng tiền hiệu quả. Vì vậy, sau giai đoạn mở rộng khả năng tiếp cận, trọng tâm của tài chính toàn diện đang dịch chuyển sang việc nâng cao chất lượng sử dụng dịch vụ tài chính.
Điều này cũng được phản ánh trong Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 vừa được Chính phủ phê duyệt. Nếu như trước đây, mục tiêu chủ yếu là mở rộng độ phủ của hệ thống tài chính, thì giai đoạn mới hướng tới việc giúp người dân sử dụng các dịch vụ tài chính thường xuyên hơn, hiệu quả hơn và phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của cuộc sống.
Từ thanh toán đến quản lý dòng tiền
Ngày càng nhiều người Việt tham gia vào các hoạt động kinh tế vượt ra ngoài phạm vi địa lý truyền thống. Một nhà thiết kế đồ họa tại Hà Nội có thể nhận thanh toán từ khách hàng tại châu Âu. Một người bán hàng trực tuyến tại TP.HCM có thể có khách hàng tại Singapore hoặc Malaysia. Một freelancer (lao động tự do) có thể làm việc cho doanh nghiệp ở Mỹ nhưng vẫn sinh sống tại Việt Nam.
Những thay đổi đó khiến khái niệm tài chính toàn diện cũng được mở rộng. Người dân không chỉ cần chuyển tiền nhanh hay thanh toán thuận tiện trong nước, họ còn cần khả năng kết nối với các dòng tiền quốc tế, nhận thu nhập từ nước ngoài hoặc chi tiêu xuyên biên giới với thủ tục đơn giản và chi phí hợp lý hơn. Đây là một trong những lý do khiến nhiều tổ chức tài chính bắt đầu mở rộng hệ sinh thái dịch vụ của mình. Thay vì chỉ tập trung vào thanh toán, các ngân hàng số ngày càng tham gia sâu hơn vào các nhu cầu tài chính của người dùng, từ quản lý dòng tiền đến kết nối các giao dịch quốc tế.
Chẳng hạn, một số ngân hàng số đã triển khai thanh toán QR tại các quốc gia trong khu vực ASEAN như Thái Lan, Campuchia hay Lào, cho phép người dùng thanh toán trực tiếp từ tài khoản trong nước mà không cần đổi tiền mặt. Ở chiều ngược lại, các dịch vụ nhận tiền quốc tế trực tuyến cũng đang được mở rộng nhằm phục vụ nhu cầu ngày càng lớn của freelancer, người bán hàng trực tuyến hay các gia đình có người thân ở nước ngoài.
Song song với đó là một cuộc cạnh tranh mới đang hình thành. Khi việc chuyển tiền hay quét mã QR dần trở thành tiêu chuẩn chung, giá trị của các tổ chức tài chính không còn nằm ở việc xử lý giao dịch nhanh hơn vài giây. Thay vào đó, người dùng kỳ vọng nhiều hơn vào khả năng quản lý tài chính cá nhân. Họ muốn biết mình đang chi tiêu bao nhiêu mỗi tháng, dòng tiền đi đâu, khoản nào có thể tiết kiệm và nguồn tiền nào nên được sử dụng cho từng nhu cầu khác nhau. Đây cũng là lý do trí tuệ nhân tạo đang ngày càng được ứng dụng sâu hơn trong lĩnh vực tài chính.
Nếu trước đây, AI chủ yếu hỗ trợ vận hành và quản trị rủi ro ở phía sau hệ thống, thì nay, công nghệ này bắt đầu xuất hiện trực tiếp trong trải nghiệm của khách hàng. Việc nhận diện thông tin từ hóa đơn, ảnh chụp màn hình hay đoạn hội thoại để hỗ trợ chuyển tiền chỉ là những bước đi đầu tiên. Xa hơn, AI được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ giúp người dùng quản lý dòng tiền, theo dõi thói quen chi tiêu và đưa ra các gợi ý tài chính phù hợp hơn.
Nhìn rộng hơn, những thay đổi này cho thấy vai trò của ngân hàng cũng đang thay đổi. Từ chỗ chủ yếu cung cấp các dịch vụ giao dịch, ngân hàng ngày càng trở thành nền tảng đồng hành cùng người dùng trong toàn bộ hành trình tài chính cá nhân.
Sau hành trình đưa người dân đến gần hơn với hệ thống ngân hàng, mục tiêu tiếp theo là giúp họ khai thác đầy đủ hơn những cơ hội mà tài chính số mang lại. Khi đó, thành công của tài chính toàn diện không còn được đo bằng số lượng tài khoản được mở ra, mà bằng mức độ người dân thực sự sử dụng các dịch vụ tài chính để nâng cao chất lượng cuộc sống và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.
