Cần cơ chế, chính sách đột phá…
Theo tinh thần Nghị quyết 79, Nhà nước sẽ kiến tạo môi trường, ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù, đột phá, phù hợp và tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp nhà nước phát huy tối đa tiềm năng và lợi thế cạnh tranh.
Ông Nguyễn Văn Mậu, Thành viên Hội đồng Thành viên Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho rằng, thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp nhà nước là cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh và nhiệm vụ chính trị - xã hội. Trong cơ chế thị trường đầy đủ, doanh nghiệp sẽ ưu tiên dự án có tỷ suất sinh lời cao, rủi ro thấp, nhưng với doanh nghiệp nhà nước, nhiều dự án chiến lược lại chưa đạt tiêu chuẩn tài chính hấp dẫn ở giai đoạn đầu. Nếu thiếu cơ chế phù hợp, doanh nghiệp có thể rơi vào thế lưỡng nan: hoặc chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, hoặc chấp nhận rủi ro lớn mà không có công cụ bảo vệ.
Ông Mậu nhấn mạnh, để Nghị quyết 79 đi vào cuộc sống một cách hiệu quả và thực chất, cần xây dựng cơ chế đủ mạnh để cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong trường hợp không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi; đồng thời, thiết lập quy trình xem xét độc lập, toàn diện, minh bạch nhằm đánh giá đúng bản chất sai sót khách quan hay vi phạm pháp luật, xử lý đúng người, đúng trách nhiệm. Cùng với đó là cơ chế tài chính linh hoạt hơn, cho phép giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư, cơ chế chia sẻ rủi ro, quy định rõ ràng về quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình.
Để chuyển từ kỳ vọng thành năng lực dẫn dắt thực chất, giới chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, đổi mới quản trị và mở rộng quyền tự chủ cho doanh nghiệp gắn với trách nhiệm giải trình.
Theo ông Lê Duy Bình, chuyên gia kinh tế, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam, điểm nổi bật của Nghị quyết số 79-NQ/TW là sự chuyển biến mạnh về tư duy đối với khu vực kinh tế nhà nước nói chung và doanh nghiệp nhà nước nói riêng. Nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước chủ yếu được nhìn nhận với vai trò góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn thì theo Nghị quyết số 79-NQ/TW, doanh nghiệp nhà nước phải chủ động kiến tạo, dẫn dắt tăng trưởng và tạo động lực phát triển cho nền kinh tế.
Bên cạnh đó, theo ông Bình, việc đặt doanh nghiệp nhà nước trong môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn với các khu vực kinh tế khác cũng có ý nghĩa quan trọng. Doanh nghiệp nhà nước vừa hợp tác, vừa phải cạnh tranh với doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Sức ép cạnh tranh đòi hỏi doanh nghiệp phải phát triển dựa trên năng lực của chính mình và chịu kỷ luật của thị trường.
Từ góc nhìn của TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, muốn doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành lực lượng tiên phong, chủ sở hữu phải xác định rõ tầm nhìn, chiến lược, mục tiêu phát triển, đồng thời trao cho doanh nghiệp quyền tự chủ thực chất trong huy động nguồn lực, lựa chọn phương thức đầu tư, thu hút nhân lực và tái đầu tư từ kết quả hoạt động.
… và đổi mới quản trị
Muốn doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành lực lượng tiên phong, phải trao cho doanh nghiệp quyền tự chủ thực chất trong huy động nguồn lực, lựa chọn phương thức đầu tư, thu hút nhân lực và tái đầu tư từ kết quả hoạt động.
TS. Nguyễn Đình Cung, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng diễn ra giữa các chuỗi giá trị, thay vì chỉ giữa từng doanh nghiệp riêng lẻ, Việt Nam cần hình thành những “leading firm” - doanh nghiệp đầu đàn đủ sức dẫn dắt hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh và nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế.
Bàn về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính cho rằng, xây dựng danh mục doanh nghiệp nhà nước mạnh theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW không đơn thuần là lựa chọn những doanh nghiệp đang có quy mô lớn, mà hướng tới hình thành các doanh nghiệp có khả năng dẫn dắt những ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế trong tương lai. Theo đó, trước hết cần xác định rõ những ngành, lĩnh vực Nhà nước cần giữ vai trò dẫn dắt, sau đó lựa chọn doanh nghiệp phù hợp để tập trung đầu tư, phát triển. Những doanh nghiệp hiện chưa có quy mô lớn nhưng hoạt động trong lĩnh vực chiến lược, có dư địa tăng trưởng và khả năng tạo đột phá vẫn có thể được định hướng trở thành doanh nghiệp mạnh trong giai đoạn tới.
Cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và quản trị công ty, yếu tố con người mang ý nghĩa quan trọng. Đội ngũ lãnh đạo có bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm và đặt lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân là nền tảng để doanh nghiệp nhà nước thực hiện các nhiệm vụ chiến lược trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Ông Mậu chia sẻ, tại các doanh nghiệp có vốn của Petrovietnam, quản trị công ty được áp dụng theo chuẩn OECD (Tổ chức Hợp tác Phát triển Kinh tế) không dừng ở việc đáp ứng một yêu cầu chính sách, mà được nhìn nhận như một “ngôn ngữ toàn cầu” để Tập đoàn kết nối với thị trường vốn quốc tế. “Ngôn ngữ” đó giúp Petrovietnam trình bày rõ hơn năng lực vận hành, năng lực kiểm soát rủi ro, chất lượng quản trị vốn và cam kết phát triển bền vững - nền tảng quyết định độ tin cậy của một doanh nghiệp lớn khi bước vào không gian cạnh tranh toàn cầu.
Điểm mấu chốt trong cách tiếp cận nằm ở sự chuyển dịch từ quản trị tuân thủ sang quản trị tạo giá trị. Tuân thủ giúp doanh nghiệp đi đúng hành lang pháp lý; quản trị tạo giá trị giúp doanh nghiệp đi xa hơn bằng năng lực dự báo, kiểm soát và thích ứng. Khi quản trị trở thành một triết lý vận hành, các yêu cầu về minh bạch, phân quyền, kiểm soát rủi ro, đánh giá hiệu quả và trách nhiệm giải trình sẽ đi vào quá trình ra quyết định hàng ngày.
Doanh thu, lợi nhuận, tài sản vẫn là các chỉ số quan trọng, song cách doanh nghiệp tổ chức hệ thống quản trị, công bố thông tin, bảo vệ lợi ích cổ đông và các bên hữu quan ngày càng có trọng lượng trong đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đó.
