Nơi trú ẩn giữa bão táp địa chính trị
Trong suốt một năm qua, dòng tiền của nhà đầu tư đã ồ ạt đổ vào vàng thỏi và các quỹ ETF vàng. Giới chuyên gia đánh giá, động lực chính thúc đẩy xu hướng này đến từ nhiều yếu tố bất ổn như cuộc chiến thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump, những lo ngại về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) mất đi tính độc lập và khối nợ công khổng lồ đang phình to trên toàn cầu.
Tại sao dòng tiền lại đổ vào vàng? Câu trả lời nằm ở đặc tính không có đối tác rủi ro của nó. Hiểu một cách đơn giản, khác với cổ phiếu hay trái phiếu doanh nghiệp - giá trị phụ thuộc vào sức khỏe của doanh nghiệp, vàng là tài sản vật chất độc lập, giá trị nội tại của nó không phụ thuộc vào lời hứa trả nợ của bất kỳ ai.
Khi niềm tin vào tiền tệ và trái phiếu chính phủ lung lay do lạm phát và thâm hụt ngân sách, nhà đầu tư tìm đến vàng như một phương thức “giao dịch phòng vệ mất giá tiền tệ” để bảo toàn sức mua.
Thêm vào đó, áp lực chính trị buộc Fed phải cắt giảm lãi suất cũng khiến vàng trở nên hấp dẫn hơn. Vàng là tài sản không sinh lãi (người giữ vàng không nhận được tiền lãi hàng tháng như gửi tiết kiệm) nên khi lãi suất ngân hàng thấp, chi phí cơ hội của việc giữ vàng sẽ giảm đi đáng kể. Giới đầu tư hiện đang đặt cược vào khả năng ông Rick Rieder của BlackRock Inc. - người ủng hộ giảm lãi suất mạnh tay - sẽ thay thế ông Jerome Powell làm Chủ tịch Fed, mở ra một kỷ nguyên tiền tệ nới lỏng hơn.
“Cú huých” từ các ngân hàng trung ương
Bên cạnh nhà đầu tư cá nhân, các ngân hàng trung ương chính là những “cá mập” lớn nhất trên thị trường vàng. Ngân hàng trung ương nhiều nước đã chuyển sang mua vàng ròng rã để giảm sự phụ thuộc vào đồng USD. Điển hình như Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã mua vàng liên tiếp 14 tháng, hay Ba Lan vừa thông qua kế hoạch mua thêm 150 tấn vàng để phòng ngừa bất ổn.
Tuy nhiên, đà tăng giá sốc gần đây còn do một yếu tố kỹ thuật gọi là “thanh khoản mỏng”. Các ngân hàng lớn hiện nay không còn mặn mà giao dịch khối lượng lớn do lo ngại rủi ro, khiến thị trường dễ bị tổn thương trước các biến động mạnh.
Theo ông Simon Biddle - đến từ công ty môi giới Tullet Prebon, các ngân hàng đã giảm hoạt động giao dịch vì “không có bảng cân đối vô hạn” - năng lực vốn và hạn mức rủi ro có giới hạn. Khi thanh khoản giảm, một lượng mua vào nhỏ cũng có thể đẩy giá lên mạnh. Sự biến động này bị khuếch đại bởi hiện tượng “Gamma Squeeze” - một mô hình kỹ thuật, xảy ra khi các nhà tạo lập thị trường (dealers) bán quyền chọn giá rẻ bị buộc phải mua hợp đồng tương lai vàng để phòng hộ. Trong một thị trường thanh khoản mỏng, một cú tăng giá đột ngột có thể làm tăng mức “khẩn cấp” phải mua hợp đồng tương lai, hành động này lại càng đẩy giá lên cao hơn, tạo thành một vòng lặp không ngừng.
“Thị trường đột nhiên bứt lên rồi lại bị bán tháo”, Nicholas Frappell, Giám đốc toàn cầu mảng thị trường tổ chức tại ABC Refinery ở Sydney cho biết và coi đây là dấu hiệu của hiện tượng này. Trong một ngày, vàng có thể tăng tới 3,2%, nối tiếp mức nhảy 4,6% của phiên trước - mức tăng trong ngày lớn nhất kể từ đỉnh điểm đại dịch Covid-19 vào tháng 3/2020.
Một điểm thú vị ít người biết là cơn sốt giá còn gây ra những nút thắt về hậu cần (logistics). Do lo ngại thuế quan nhập khẩu, giới buôn vàng đang đua nhau chuyển vàng từ London về New York để hưởng chênh lệch giá. Tuy nhiên, việc này không đơn giản là chất vàng lên máy bay, do còn vướng một đặc điểm của thị trường vàng toàn cầu: yêu cầu khác nhau về kích thước thỏi. Nếu như một thỏi vàng tiêu chuẩn ở London nặng 400 ounce, thì sàn giao dịch Comex ở Mỹ lại yêu cầu thỏi nặng 100 ounce hoặc 1 kg. Điều này buộc vàng phải được đưa qua Thụy Sĩ để nấu chảy và đúc lại, tạo ra sự tắc nghẽn nguồn cung vật chất, càng đẩy giá lên cao.
Mặc dù vậy, đà tăng của vàng không phải là bất biến. Nếu như đồng USD mạnh lên, Tổng thống Trump giảm căng thẳng thương mại, hoặc Nga - Ukraine đạt được thỏa thuận hòa bình, giá vàng có thể điều chỉnh. Một số ngân hàng trung ương cũng đang cân nhắc bán bớt khi tỷ trọng vàng trong dự trữ vượt mục tiêu do giá tăng mạnh. Nhưng so với thập niên 1990, khi các đợt bán không phối hợp từ ngân hàng trung ương khiến giá vàng giảm hơn 25% trong cả thập kỷ, khả năng này hiện tại có vẻ thấp hơn nhiều.
Với hàng trăm tỷ USD vàng được giao dịch mỗi ngày trên toàn cầu, thị trường vàng đang phản ánh một thực tế: trong thời đại bất định, kim loại quý hàng nghìn năm tuổi này vẫn là nơi trú ẩn được tin cậy nhất.
