Tác động truyền dẫn từ sóng gió bên ngoài
Sáng ngày 5/3/2026, anh Hoàng Trung Hải ở Giảng Võ, Hà Nội làm thủ tục mua ngoại tệ tại TPBank để chuẩn bị cho chuyến công tác nước ngoài thì được được thông báo, khách hàng cung cấp đủ hộ chiếu, visa, vé máy bay, khách sạn tại nước đến sẽ được mua tối đa 5.000 USD theo quy định với mức giá 26.307 VND/USD. Tuy nhiên, bắt đầu từ ngày 4/3/2026, khách hàng sẽ phải trả thêm một khoản phí là 440.000 đồng bởi hai nguyên nhân: Thứ nhất, những biến động địa chính trị trên thế giới đã tạo sức ép lên tỷ giá USD, khiến xu hướng “nhích giá lên” đã xảy ra, do đó, Ngân hàng chung tay cùng đảm bảo ổn định trên thị trường ngoại hối; Thứ hai, do chênh lệch về tỷ giá giữa thị trường tự do và ngân hàng nên phải thu thêm khoản phí giao dịch nhằm giảm tình trạng khách hàng mua gom ngoại tệ khi đảm bảo đủ các yêu cầu của ngân hàng dù thực tế đã có kế hoạch huỷ chuyến đi.
Tại HDBank, khách hàng được mua tối đa 5.000 USD với chi phí 26.307 VND/USD. Còn tỷ giá khi mua ngoại tệ tại Vietcombank vào sáng ngày 5/3/2026 được điều chỉnh tăng nhẹ 3 đồng/USD ở cả ba loại giao dịch so với hôm trước. Theo đó, giá mua tiền mặt đạt 25.977 VND/USD, mua chuyển khoản là 26.007 VND/USD và chiều bán ra niêm yết tại ngưỡng 26.307 VND/USD. Tuy nhiên, không phải khách hàng nào cũng được mua tối đa lượng ngoại tệ theo quy định.
Tại họp báo Chính phủ chiều ngày 4/3/2026, Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà cho biết, leo thang căng thẳng, xung đột quân sự ở khu vực Trung Đông đã khiến giá dầu tăng 8 - 13% trong những ngày gần đây, tạo áp lực lên tình hình lạm phát và kỳ vọng lạm phát toàn cầu. Bên cạnh đó, nhiều ngân hàng trung ương lớn trên thế giới, trong đó có Mỹ, thận trọng hơn trong việc hạ lãi suất. Thậm chí, một số tổ chức phát tín hiệu tăng lãi suất sớm trong tháng này để ứng phó với lạm phát.
“Những biến động này đã tạo sức ép lên tỷ giá, thị trường tiền tệ trong nước”, Phó Thống đốc nói.
Xung đột tại Trung Đông không còn là xung đột quân sự mang tính cục bộ, mà nhanh chóng trở thành biến số có khả năng làm thay đổi cán cân rủi ro của thị trường tài chính toàn cầu. Điểm nhạy cảm nhất nằm ở eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày trong năm 2024, tương đương 20% nhu cầu toàn cầu. Khi Iran cảnh báo khu vực này không còn an toàn cho tàu thuyền qua lại, lưu lượng vận tải sụt giảm mạnh, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ đứt gãy nguồn cung năng lượng.
Diễn biến trên ngay lập tức kích hoạt tâm lý e ngại rủi ro trên thị trường tài chính quốc tế. Nhu cầu tăng vọt với các tài sản trú ẩn như vàng, USD và dầu trong bối cảnh lo ngại đứt gãy nguồn cung năng lượng có thể tạo ra một cú sốc lạm phát mới. Ở chiều ngược lại, các tài sản rủi ro như chứng khoán chịu áp lực bán mạnh.
Đối với đồng USD, bên cạnh yếu tố tâm lý trú ẩn, diễn biến giá dầu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng lạm phát của Mỹ và chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương nước này. Tuy nhiên, đà tăng của đồng bạc xanh được dự báo bị hạn chế bởi xu hướng suy yếu của thị trường lao động Mỹ, khi việc làm phi nông nghiệp tháng 2 dự báo giảm từ 130.000 xuống 60.000. Cùng với đó là lo ngại dai dẳng về rủi ro tài khóa và sự suy giảm tính độc lập của Fed.
Trong kịch bản cơ sở, chỉ số DXY (đo lường sức mạnh của đồng USD) được kỳ vọng dao động trong biên độ cao hơn trong tháng 3, quanh vùng 97 - 99 điểm. Trong trường hợp giá dầu chịu cú sốc lớn hơn, DXY có thể tăng mạnh lên vùng 100 - 102 điểm trong thời gian tới. Quỹ đạo của đồng bạc xanh sẽ phụ thuộc đáng kể vào mức độ leo thang của xung đột và tác động thực tế đến nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Gia tăng áp lực lên điều hành tỷ giá, lãi suất
Trước diễn biến bất lợi của môi trường quốc tế, thị trường tài chính trong nước cũng ghi nhận những biến động đáng chú ý. Tỷ giá USD/VND liên ngân hàng tăng khoảng 150 - 160 đồng/USD khi tâm lý lo ngại gia tăng và cung cầu ngoại tệ có xu hướng hạn chế hơn từ cuối tháng 2.
Cùng với đó, chênh lệch lãi suất VND - USD sau khi tăng mạnh khoảng 6 - 7%/năm ở kỳ hạn qua đêm trong ngày 2/3 đã hạ nhiệt trở lại khoảng 2 - 3%/năm trong phiên sáng 3/3/2026. Diễn biến này phản ánh trạng thái biến động nhanh và mạnh của thị trường tiền tệ trong bối cảnh tâm lý nhạy cảm với rủi ro bên ngoài.
Đáng chú ý, bên cạnh áp lực từ môi trường quốc tế và tỷ giá, thanh khoản VND cũng căng thẳng hơn do mức nền thấp từ cuối tháng trước, các dòng hỗ trợ đáo hạn với khối lượng lớn và nhu cầu nhận nguồn đảm bảo dự trữ gia tăng vào đầu tháng. Điều này khiến mặt bằng lãi suất liên ngân hàng phản ứng mạnh, đặc biệt ở các kỳ hạn ngắn.
Theo đánh giá của một lãnh đạo cao cấp BIDV, đà tăng của tỷ giá dự kiến sẽ chậm lại do chênh lệch lãi suất vẫn duy trì ở mặt bằng cao, đặc biệt trong giai đoạn đầu tháng 3 và Ngân hàng Nhà nước tiếp tục duy trì quan điểm thận trọng để ổn định thị trường. Tuy nhiên, tỷ giá cũng khó giảm sâu do vẫn chịu rủi ro từ môi trường quốc tế và cung cầu ngoại tệ trong nước dự báo kém thuận lợi hơn, ước ở mức cân bằng khi nhu cầu ngoại tệ gia tăng theo chu kỳ phục vụ chuyển lợi nhuận về nước và trả nợ nước ngoài.
“Trong kịch bản tiêu cực hơn, nếu căng thẳng địa chính trị leo thang mạnh hơn kỳ vọng và cung cầu ngoại tệ dịch chuyển xấu hơn, không loại trừ khả năng tỷ giá có thể tăng mạnh lên sát vùng tỷ giá trần. Đây là rủi ro cần được theo dõi sát trong bối cảnh biến động bên ngoài còn tiềm ẩn nhiều bất định”, vị lãnh đạo BIDV nhận định.
Trên thị trường tiền tệ, sau khi tăng đột biến trong phiên đầu tuần, mặt bằng chênh lệch lãi suất VND - USD kỳ hạn qua đêm và 1 tuần dự kiến sẽ tiếp tục dịu dần nhờ các dòng hỗ trợ từ Ngân hàng Nhà nước và Kho bạc Nhà nước được tăng cường khẩn cấp. Riêng trong phiên 2/3/2026, Ngân hàng Nhà nước đã gọi thầu OMO với khối lượng 90.000 tỷ đồng, tương đương phiên trước Tết Nguyên đán, đồng thời hỗ trợ thanh khoản qua kênh giao dịch hoán đổi. Bên cạnh đó, lượng tiền mặt ngoài lưu thông tiếp tục quay trở lại hệ thống theo yếu tố mùa vụ sau Tết cũng góp phần giảm bớt căng thẳng thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.
Tuy nhiên, vị lãnh đạo BIDV nhận định, do các dòng vốn đáo hạn trong tuần này vẫn khá lớn và rủi ro bất định từ môi trường quốc tế cùng áp lực tỷ giá còn ở mức cao, chênh lệch lãi suất dự kiến chưa thể giảm sâu, đặc biệt trong một vài phiên đầu tháng. Biên độ dao động lãi suất vì thế tiếp tục ở mức rộng, phản ánh đặc tính biến động mạnh trong bối cảnh nền thanh khoản kém bền vững và phụ thuộc lớn vào các dòng tiền hỗ trợ từ cơ quan quản lý.
“Cú sốc địa chính trị đã tạo ra một phép thử mới đối với thị trường tài chính toàn cầu và trong nước. Trong khi thế giới theo dõi sát sao nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng và quỹ đạo của đồng USD, thị trường Việt Nam đứng trước bài toán cân bằng giữa ổn định tỷ giá, kiểm soát thanh khoản và duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý. Diễn biến trong những tuần tới sẽ phụ thuộc lớn vào mức độ leo thang của xung đột cũng như hiệu quả điều tiết linh hoạt của cơ quan quản lý trong nước trước những cơn sóng gió từ bên ngoài”, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế nêu quan điểm.
Xung quanh vấn đề này, Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà cho biết, Ngân hàng Nhà nước sẽ theo sát tình hình để điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa và các chính sách vĩ mô khác nhằm kiên định ưu tiên mục tiêu kiểm soát lạm phát, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững. Cụ thể, điều hành lãi suất phù hợp với diễn biến thị trường, kinh tế vĩ mô, lạm phát và mục tiêu chính sách tiền tệ; tiếp tục yêu cầu các tổ chức tín dụng thực hiện nghiêm việc công khai lãi suất cho vay. Đồng thời, tiếp tục điều hành tỷ giá linh hoạt, phù hợp với điều kiện thị trường; phối hợp đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ nhằm ổn định thị trường, đảm bảo thông suốt thị trường ngoại tệ.
 |
Bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu Công ty Chứng khoán MB |
Sự phục hồi của đồng USD trong thời gian gần đây đã phần nào tạo áp lực lên tỷ giá USD/VND trong nước. Cụ thể, tỷ giá liên ngân hàng đến cuối tháng 2 tăng 0,4% so với tháng trước, lên mức 26.058 VND/USD, song vẫn thấp hơn 0,8% so với đầu năm. Tỷ giá USD/VND trên thị trường tự do tăng 0,85% trong tháng, lên 26.700 VND/USD (giảm 0,8% so với đầu năm). Trong khi đó, tỷ giá trung tâm do Ngân hàng Nhà nước công bố giảm nhẹ 0,1% so với tháng trước, xuống 25.044 VND/USD (giảm 0,3% so với đầu năm).
Yếu tố hỗ trợ tỷ giá chủ yếu đến từ xu hướng suy yếu của USD trong trung hạn, khi sự phân hóa chính sách tiền tệ giữa các quốc gia ngày càng rõ nét. Chỉ số DXY được dự báo có thể giảm xuống ngưỡng 95 điểm từ giữa năm 2026. Phần lớn các đồng tiền chủ chốt như yên Nhật, bảng Anh và EURO được kỳ vọng tăng giá. Đồng tiền của các nền kinh tế mới nổi, bao gồm Việt Nam, cũng sẽ hưởng lợi khi chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và các quốc gia này thu hẹp.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, áp lực đối với tỷ giá trong năm 2026 vẫn hiện hữu.
Thứ nhất, dù Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại hơn 20 tỷ USD trong năm 2025, phần lớn thặng dư đến từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), trong khi khối doanh nghiệp trong nước thâm hụt gần 30 tỷ USD. Điều này cho thấy nhu cầu USD trong nước vẫn lớn trong chu kỳ mở rộng sản xuất.
Thứ hai, nhập khẩu được dự báo tăng trưởng đồng tốc với xuất khẩu trong năm 2026, đặc biệt là nhập khẩu từ Mỹ, khi Việt Nam cần tiếp tục thu hẹp thâm hụt thương mại tại thị trường này.
Thứ ba, giá vàng quốc tế được dự báo tiếp tục tăng lên trên 5.500 USD/ounce do bất ổn địa chính trị và nhu cầu tài sản an toàn gia tăng. Nhu cầu nhập khẩu vàng tăng cũng sẽ tạo thêm áp lực lên tỷ giá trong nước.
Cân bằng các yếu tố trên, tỷ giá trong năm 2026 được dự báo sẽ ổn định hơn, với mức tăng khoảng 2,5 - 3%.
 |
Ông Lê Hoài Ân, CFA, Founder IFSS, Công ty cổ phần Giải pháp Tài chính Tích hợp |
Bàn về tỷ giá USD/VND hiện nay, không chỉ là câu chuyện đồng USD tăng lên bao nhiêu, mà là bài toán tổng hợp giữa cú sốc bên ngoài, thanh khoản hệ thống ngân hàng và cách điều hành chính sách tiền tệ trong nước.
Cách đặt vấn đề như vậy là hợp lý, bởi áp lực tỷ giá hiện nay không xuất hiện một cách đơn lẻ mà đi kèm với biến động mạnh hơn của lãi suất liên ngân hàng và trạng thái thanh khoản VND kém bền hơn trước.
Áp lực tỷ giá hiện nay chủ yếu đến từ môi trường quốc tế. Khi rủi ro địa chính trị gia tăng, nhu cầu nắm giữ các tài sản trú ẩn như USD, vàng và dầu thường tăng mạnh. Điều này làm thay đổi rất nhanh tâm lý thị trường tài chính toàn cầu, kéo theo áp lực nhập khẩu lạm phát và khiến các ngân hàng trung ương lớn thận trọng hơn với việc hạ lãi suất. Với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, tác động truyền dẫn sang thị trường ngoại hối trong nước là không thể tránh khỏi.
Khi tỷ giá chịu sức ép, nhà điều hành không chỉ đối diện câu chuyện cung cầu ngoại tệ, mà còn phải xử lý mặt bằng lãi suất VND trên thị trường liên ngân hàng. Dữ liệu thị trường cho thấy chênh lệch lãi suất VND - USD ở các kỳ hạn ngắn biến động mạnh, trong khi thanh khoản VND bị ảnh hưởng bởi nền thấp từ những tháng trước. Nói cách khác, áp lực tỷ giá hiện nay phản ánh không chỉ yếu tố bên ngoài, mà còn phản ánh độ mỏng của thanh khoản hệ thống.
Trong bối cảnh này, điều hành tỷ giá không thể tách rời việc bơm hút vốn trên OMO, hỗ trợ thanh khoản và kiểm soát kỳ vọng thị trường. Việc Ngân hàng Nhà nước gọi thầu OMO khối lượng lớn và phối hợp các công cụ điều hành cho thấy nhà điều hành đang ưu tiên mục tiêu giữ thị trường ngoại tệ thông suốt, đồng thời tránh để lãi suất ngắn hạn tăng sốc kéo theo rủi ro lan rộng sang hệ thống ngân hàng.
Tuy nhiên, có một điểm tôi muốn lưu ý là không nên diễn giải áp lực tỷ giá hiện nay theo hướng bi quan thái quá. Ngay trong các đánh giá được nêu, xu hướng hợp lý hơn là tỷ giá có thể chịu áp lực tăng, nhưng chưa chắc đi theo kịch bản mất kiểm soát, trừ khi cú sốc địa chính trị tiếp tục leo thang mạnh và cung cầu ngoại tệ xấu đi rõ rệt. Điều quan trọng nhất vẫn là giữ được thế cân bằng giữa ba mục tiêu: ổn định tỷ giá, kiểm soát thanh khoản và duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý.
