Các bộ trưởng tài chính của G7 cho biết rằng đã sẵn sàng thực hiện các biện pháp cần thiết và các cuộc đàm phán về việc giải phóng dầu từ kho dự trữ sẽ tiếp tục, trong nỗ lực ứng phó với cuộc khủng hoảng đã làm giảm sản lượng dầu và các sản phẩm dầu tinh chế đi qua eo biển Hormuz.
Liệu việc giải phóng kho dự trữ có làm giảm giá dầu?
Giá dầu ban đầu phản ứng sau khi có thông tin về việc các nước G7 đang thảo luận về việc xả kho dự trữ chiến lược. Giá dầu tiếp tục giảm sau khi Tổng thống Donald Trump cho rằng cuộc chiến có thể kết thúc “rất sớm”, khiến giá dầu Brent giảm từ mức đỉnh 119 USD/thùng xuống dưới 90 USD/thùng.
Trong lịch sử chỉ có 5 lần giải phóng kho dự trữ chiến lược, bắt đầu từ cuộc chiến vùng Vịnh lần thứ nhất năm 1990-1991 và gần đây nhất là sau khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra vào năm 2022. Tuy nhiên, không có lần giải phóng nào đủ lớn để làm giảm bớt cuộc khủng hoảng hiện tại.
Martijn Rats, chiến lược gia dầu mỏ toàn cầu tại Morgan Stanley cho biết, bằng chứng về việc liệu việc giải phóng dự trữ của chính phủ có giúp giảm giá hay không là “khá mâu thuẫn”.
“Thông thường, giá lại tiếp tục tăng, bởi vì việc giải phóng báo hiệu mức độ nghiêm trọng của thời điểm hiện tại rằng chúng ta đang trong tình trạng căng thẳng cao độ”, ông cho biết.
Việc giải phóng dự trữ chiến lược cũng không nhất thiết làm thay đổi hành vi thị trường, vì người mua có khả năng tiếp tục đẩy giá lên để đảm bảo nguồn cung dầu thô mà họ có thể có được, thay vì dựa vào lượng dự trữ dầu thô hạn chế mà chính phủ nắm giữ.
Paul Horsnell, nhà phân tích tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford cho biết: “Rất, rất khó để thay thế nguồn cung bằng lượng dự trữ. Thị trường không bao giờ hài lòng về điều đó”.
Liệu lượng dầu dự trữ có đủ để giải quyết vấn đề?
Các quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nắm giữ tổng cộng khoảng 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ khẩn cấp của nhà nước, cùng với một lượng dự trữ lớn hơn nhiều của ngành công nghiệp có thể được huy động để ổn định thị trường.
IEA yêu cầu các quốc gia thành viên phải dự trữ lượng dầu đủ dùng trong 90 ngày để ứng phó với bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung nào. Các quốc gia được phép tính cả lượng dự trữ do các công ty dầu khí và các nhà kinh doanh nắm giữ.
Theo IEA, chính phủ các nước OECD nắm giữ hơn 900 triệu thùng dầu thô và khoảng 300 triệu thùng sản phẩm dầu tinh chế như xăng và dầu diesel trong kho dự trữ do nhà nước kiểm soát vào cuối năm ngoái. Ngoài ra, còn có 2,8 tỷ thùng dầu và sản phẩm tinh chế khác được nắm giữ bởi các thành viên trong ngành như các công ty dầu khí, các công ty kinh doanh và nhà máy lọc dầu, trong đó 600 triệu thùng nằm dưới sự kiểm soát của chính phủ về mặt kỹ thuật.
Ông Horsnell lưu ý rằng một phần trong số lượng dự trữ được tính này có thể là một phần của hoạt động thương mại bình thường, chẳng hạn như dầu đang vận chuyển qua đường ống. “Chúng ta không thể để tất cả chúng biến mất vì nếu không, hệ thống sẽ trống rỗng”, ông cho biết.
Các quốc gia cũng có sự linh hoạt đáng kể về cách tính toán dự trữ. Ví dụ, Anh và Hy Lạp không có lượng dự trữ do chính phủ kiểm soát đủ dùng trong một ngày, mà thích dựa vào lượng dự trữ thương mại hơn.
Lượng dự trữ thương mại tạo thành tuyến phòng thủ đầu tiên khi thị trường trở nên thắt chặt, khi các công ty cố gắng quản lý chuỗi cung ứng trong khi chính phủ chỉ sử dụng đến việc giải phóng dự trữ chiến lược khi thực sự cần thiết.
IEA cũng cho rằng hiện có thêm 2 tỷ thùng dầu thô trên các tàu chở dầu ngoài khơi, một phần đáng kể trong số đó là dầu thô của Nga, Iran hoặc Venezuela, mà chúng có thể được giải phóng cho người mua nếu các quốc gia điều chỉnh lệnh trừng phạt.
Nhưng việc dự trữ có thể được giải phóng sớm hay muộn và với tốc độ như thế nào vẫn chưa rõ ràng.
Trước đây, các kho dự trữ chiến lược thường được giải phóng thông qua các cuộc đấu giá cho các tập đoàn dầu khí lớn và các nhà giao dịch, sau đó họ sẽ vận chuyển lượng dầu này tới những nhà máy lọc dầu đang có nhu cầu. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu tại châu Âu cũng được chính phủ cho phép giảm lượng xăng và dầu diesel phải duy trì trong kho dự trữ, qua đó đưa thêm nguồn cung ra thị trường.
“Mức xả kho dự trữ cao nhất mà chúng tôi từng ghi nhận là khoảng 1,3 triệu thùng/ngày khi tính gộp tất cả các nước thuộc IEA…Về mặt lý thuyết, có thể đạt mức 3 - 3,5 triệu thùng/ngày, nhưng điều đó chưa từng xảy ra trước đây”, chiến lược gia Martijn Rats cho biết.
Trong khi đó, số lượng này chẳng thấm vào đâu so với sự gián đoạn mà cuộc xung đột Iran đã gây ra. Khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu tinh chế mỗi ngày chảy qua eo biển Hormuz trong điều kiện bình thường.
“Đây là cú sốc dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử xét về tác động tức thời…Đây là sự gián đoạn sản xuất mà tất cả các nhà phân tích và chiến lược gia đã liên tục mô phỏng trong suốt những năm 1970, 1980 và 1990. Dường như không ai làm điều đó trong 30 năm qua”, ông Paul Horsnell cho biết.
G7 có nên giải phóng dầu từ kho dự trữ?
Trước khi quyết định giải phóng kho dự trữ, IEA đã đánh giá quy mô của sự gián đoạn và liệu lượng dầu dự trữ có thể được bù đắp bằng sản lượng tăng lên ở những nơi khác hay không. IEA cũng tham khảo ý kiến của ngành công nghiệp về cách họ đang ứng phó. Cơ quan này cũng tuyên bố rằng việc giải phóng dầu khẩn cấp “không phải là một công cụ để can thiệp vào giá cả”.
Cho đến nay, các chính trị gia ở Mỹ và EU tương đối bình tĩnh về sự gián đoạn nguồn cung. Trong khi những người theo dõi thị trường dầu mỏ thì ít lạc quan hơn.
“Đây hiện là cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ, gần gấp đôi cuộc khủng hoảng Kênh đào Suez, vốn chiếm 10% nguồn cung toàn cầu”, ông Martijn Rats cho biết.
Châu Á có khả năng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng hiện tại vì khu vực này nhập khẩu phần lớn dầu thô từ Trung Đông và các chính phủ đã bắt đầu phản ứng bằng cách phân bổ năng lượng và cấm xuất khẩu các sản phẩm tinh chế.
“Mọi người đều sẽ phải đối mặt với thách thức…Tôi không nghĩ rằng bất kỳ kịch bản nào từng dự trù cho loại gián đoạn này. Châu Á chịu ảnh hưởng lớn vì họ nhập khẩu khối lượng dầu thô lớn nhất từ Trung Đông”, Kitt Haines, người đứng đầu bộ phận dầu mỏ tại Energy Aspects cho biết.
Liệu Trung Quốc có đang giải phóng dự trữ của mình?
Trung Quốc - nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới - cho đến nay vẫn chưa đưa ra dấu hiệu nào cho thấy họ có kế hoạch giải phóng dầu từ kho dự trữ chiến lược, mà các nhà phân tích ước tính đủ cho hơn 120 ngày nhập khẩu.
Thay vào đó, Trung Quốc dường như vẫn tiếp tục mua dầu thô trên thị trường quốc tế.
“Nếu có thể đảm bảo được dòng chảy nguồn cung, họ sẽ tiếp tục duy trì nguồn cung đó…Các nước sẽ không tính đến việc dừng nhập khẩu chỉ vì có thể rút dầu từ kho dự trữ chiến lược. Đó không phải là mục đích khi xây dựng các kho dự trữ này”, ông Horsnell cho biết.
