Tiền gửi Kho bạc Nhà nước được tính vào nguồn vốn huy động, áp lực thanh khoản và lãi suất giảm bớt
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến rộng rãi dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Thông tư này quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động mà các ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải thường xuyên duy trì, bao gồm: hạn chế, giới hạn cấp tín dụng; tỷ lệ khả năng chi trả; tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng; tỷ lệ mua, nắm giữ, đầu tư trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh; giới hạn góp vốn, mua cổ phần; tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn; tỷ lệ đòn bẩy.
Một trong những sửa đổi đáng chú ý của dự thảo là thay thế tỷ lệ LDR (tỷ lệ dư nợ cho vay trên huy động) bằng tỷ lệ CDR (tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn. Phương pháp tính tỷ lệ CDR kế thừa quy định tính dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi đã được quy định tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, tuy nhiên dự thảo Thông tư đã có điều chỉnh phương pháp tính toán để phản ánh bản chất, ý nghĩa kinh tế của tỷ lệ này.
Đáng chú ý nhất là cấu phần tử số sử dụng “tổng dư nợ cấp tín dụng” thay vì “tổng dư nợ cho vay”; Cấu phần nguồn vốn huy động tại mẫu số được chỉnh sửa, bổ sung một số nguồn huy động vốn hợp lý của NHTM, chi nhánh NHNNg để phản ánh chính xác ý nghĩa của tỷ lệ này).
Phần thay đổi đáng chú ý nhất là cách tính cấu phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước trong huy động vốn ngân hàng.
Theo dự thảo Thông tư sửa đổi, chỉ 80% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước bị loại trừ khi tính nguồn vốn huy động của ngân hàng, thay vì bị loại trừ 100% như hiện nay.
Trước đó, Thông tư 22/2019/TT-NHNN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 26/2022/TT-NHNN) quy định, từ năm 2026, toàn bộ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước sẽ không được tính vào cấu phần tổng tiền gửi khi tính toán tỷ lệ LDR (tỷ lệ cho vay/huy động). Thông tư 22 đã đưa ra lộ trình loại dần tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc khỏi nguồn vốn huy động ngân hàng: năm 2023: loại 50%; năm 2024: loại 60%; năm 2025: loại 80% và năm 2026: loại 100%.
Dự thảo quy định trên cho thấy NHNN đã tiếp thu ý kiến của các ngân hàng thương mại kiến nghị xem xét sửa đổi lộ trình tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, đặc biệt là đề xuất tiếp tục cho phép tính một phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động thay vì loại bỏ hoàn toàn. Giới phân tích cho rằng, đây là một "bước lùi" cần thiết, giúp hỗ trợ thanh khoản hệ thống.
Nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước thời gian qua đã hỗ trợ rất tốt cho thanh khoản hệ thống. Tại một số thời điểm, tiền gửi kho bạc tại các ngân hàng có thể lên tới nửa triệu tỷ đồng. Từ đầu năm đến nay, nguồn tiền gửi này bị loại hoàn toàn khỏi "rổ" tính LDR khiến tỷ lệ LDR các ngân hàng - đặc biệt là nhóm ngân hàng quốc doanh- tăng cao. Để kéo LDR về mức an toàn (dưới 85%), các ngân hàng phải chạy đua tăng lãi suất huy động từ dân cư, phần nào khiến cuộc đua lãi suất trở nên nóng hơn.
Các chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán KB Việt Nam cho rằng, việc nới lỏng quy định về tỷ lệ khấu trừ tiền gửi KBNN được thông qua sẽ góp phần giảm áp lực tăng lãi suất trên thị trường 1, đồng thời đóng vai trò mỏ neo cho hệ thống, định hướng điều chỉnh mặt bằng lãi suất ổn định hơn.
Nhóm ngân hàng được hưởng lợi nhiều nhất nếu quy định trên được nới lỏng là nhóm ngân hàng quốc doanh. Nếu được thông qua, quy định mới về cách tính LDR sẽ giúp nhóm NHTM Nhà nước cải thiện đáng kể tỷ lệ LDR (hiện đã bám khá sát mức trần 85%), do nhóm này nắm giữ hầu hết nguồn tiền gửi KBNN vào hệ thống ngân hàng, qua đó mở rộng thêm dư địa tăng trưởng tín dụng trong thời gian tới.
Bổ sung nhiều quy định mới để đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng
Ngoài các thay đổi về cách xác định các tỷ lệ an toàn, dự thảo còn bổ sung một nhóm chỉ tiêu mới theo chuẩn Basel III, bao gồm tỷ lệ đòn bẩy (LEV), tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) – những chỉ tiêu chưa được quy định trong khung hiện hành. Các quy định mới tại dự thảo Thông tư được kỳ vọng sẽ khắc phục được những hạn chế của một số quy định tại của Thông tư 22/2019/TT-NHNN, tạo nền tảng vững chắc hơn cho sự phát triển của thị trường.
Với LEV, NHNN cho biết Ủy ban Basel đã xây dựng tỷ lệ đòn bẩy mà các chỉ tiêu của tỷ lệ này không dựa trên rủi ro và được áp dụng song song với khuôn khổ tỷ lệ an toàn vốn dựa trên rủi ro theo Basel III, nhằm hạn chế sự tích tụ vay nợ quá mức trong hệ thống ngân hàng. Đây là một công cụ bổ sung cho các yêu cầu về vốn dựa trên rủi ro, đảm bảo an toàn cho ngân hàng. Trường hợp các yêu cầu về vốn dựa trên rủi ro bị sai lệch hoặc không đủ, tỷ lệ đòn bẩy đóng vai trò là lớp bảo vệ thứ hai cho các ngân hàng. Hiện một số quốc gia trên thế giới đang áp dụng tỷ lệ này (Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), Malaysia, Singapore, Hongkong, Đài Loan, Mỹ).
Về tỷ lệ LCR, dự thảo Thông tư yêu cầu các ngân hàng phải duy trì một lượng tài sản có tính thanh khoản cao đủ để bù đắp tổng dòng tiền ra ròng trong vòng 30 ngày tới, ngăn ngừa rủi ro ngân hàng mất khả năng thanh toán trong ngắn hạn. Dự kiến lộ trình áp dụng tỷ lệ LCR tăng từ 70% đến 100% trong khoảng thời gian 4 năm.
Dự thảo cũng quy định về tỷ lệ NSFR: Tỷ lệ này đo lường mức độ ổn định của nguồn vốn trung - dài hạn mà các ngân hàng phải duy trì để tài trợ cho các tài sản sản có rủi ro thanh khoản trong dài hạn. Mục đích là đảm bảo ngân hàng có đủ nguồn vốn ổn định để tài trợ cho các tài sản dài hạn, không phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn và không ổn định. Dự kiến lộ trình áp dụng tỷ lệ NSFR tăng từ 90% đến 100% trong khoảng thời gian 3 năm. Từ ngày 01/01/2028, các ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải thực hiện đầy đủ các quy định về hai tỷ lệ này.
Trong giai đoạn trước đó, các tổ chức tín dụng tiếp tục tuân thủ các quy định hiện hành theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN, bao gồm các yêu cầu về khả năng chi trả và giới hạn sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn .
Bên cạnh lộ trình bắt buộc, dự thảo cũng quy định cơ chế áp dụng sớm. Cụ thể, ngay khi Thông tư có hiệu lực, các ngân hàng có thể đăng ký với Ngân hàng Nhà nước để chuyển sang áp dụng các tỷ lệ LCR và NSFR, với điều kiện phải tuân thủ ngay mức tối thiểu 100% đối với cả hai tỷ lệ này. Việc đăng ký áp dụng sớm phải kèm theo xác nhận của tổ chức kiểm toán độc lập và ý kiến của cơ quan quản trị nội bộ về việc đã tuân thủ đầy đủ các yêu cầu, không có ý kiến ngoại trừ tại thời điểm gần nhất .
Tại Điều 15, dự thảo quy định về quản lý rủi ro thanh khoản. Theo đó, các ngân hàng phải xây dựng và thực hiện hệ thống quản lý rủi ro thanh khoản phù hợp với quy định về kiểm soát nội bộ, bảo đảm thực hiện đầy đủ các bước nhận diện, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro. Đồng thời, quy định cũng phân định cách thức áp dụng giữa các tổ chức vẫn thực hiện theo Thông tư 22 và các tổ chức đã chuyển sang áp dụng khung mới. Với nhóm thứ nhất, việc quản lý thanh khoản tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành; trong khi nhóm thứ hai phải tuân thủ các yêu cầu quản lý gắn với các tỷ lệ LCR và NSFR theo dự thảo.
