Tham gia Chương trình không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ mà còn xây dựng niềm tin giữa Hải quan - Doanh nghiệp.
Thay đổi cách tiếp cận từ quản lý sang đồng hành
Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động nhanh, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, yêu cầu hiện đại hóa và tạo thuận lợi thương mại đặt ra sức ép đổi mới đối với ngành Hải quan.
Theo các chuẩn mực quốc tế như Hiệp định Tạo thuận lợi thương mại của WTO và Khung Quản lý tuân thủ của WCO, tăng cường tuân thủ tự nguyện là giải pháp hiệu quả, giúp nâng cao năng lực quản lý và giảm chi phí cho doanh nghiệp.
Tư duy này tại Việt Nam được cụ thể hóa thông qua Chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan, triển khai thí điểm từ năm 2022 theo Quyết định số 1399/QĐ-TCHQ.
Sau hơn 2 năm thí điểm, Chương trình đã ghi nhận những kết quả tích cực, được cộng đồng doanh nghiệp ủng hộ, đánh giá cao ở khía cạnh minh bạch thông tin, tăng cường hỗ trợ và giảm rủi ro phát sinh từ vi phạm không chủ ý. Trên cơ sở đó, tháng 12/2024, Cục Hải quan chính thức ban hành Quyết định số 2790/QĐ-TCHQ, triển khai Chương trình trên phạm vi toàn quốc.
Năm 2025 - năm đầu tiên vận hành chính thức - Chương trình được đặt trong tổng thể các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và mở rộng quan hệ đối tác giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp.
Điểm cốt lõi của Chương trình không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp “tuân thủ đúng”, mà ở cách Nhà nước thay đổi vai trò - từ quản lý, kiểm soát sang đồng hành, hỗ trợ, cùng doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro, nâng cao năng lực tuân thủ ngay từ đầu. Đây cũng là nền tảng để xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy và bền vững giữa Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp.
Để Chương trình đi vào thực chất, trong năm 2025, ngành Hải quan đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh nhằm giúp doanh nghiệp hiểu rõ bản chất, tiêu chí và lợi ích khi tham gia Chương trình.
Cục Hải quan đã xây dựng chuyên mục “Doanh nghiệp tuân thủ pháp luật hải quan” trên Cổng thông tin điện tử Hải quan, cung cấp đầy đủ các quyết định, văn bản hướng dẫn, tiêu chí đánh giá, mẫu biểu đăng ký và danh sách doanh nghiệp thành viên. Các nội dung về nghiệp vụ, quy định pháp luật và thông tin điển hình vi phạm cũng được tích hợp nhằm giúp doanh nghiệp chủ động phòng tránh rủi ro.
Song song đó, các nhóm chuyên trách triển khai Chương trình được thành lập tại Cục Hải quan và các Chi cục Hải quan khu vực trên toàn quốc. Các nhóm này đóng vai trò đầu mối tiếp nhận, hỗ trợ, giải đáp vướng mắc, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan.
Ban Quản lý rủi ro - đơn vị chủ trì triển khai Chương trình - cũng thiết lập các kênh hỗ trợ đa dạng như email, hệ thống nghiệp vụ và nhóm trao đổi trực tuyến, nhằm tăng cường tương tác hai chiều giữa cơ quan Hải quan và doanh nghiệp. Thông qua đó, nhiều vướng mắc được xử lý sớm, hạn chế phát sinh vi phạm do lỗi vô ý.
Nhờ cách làm chủ động, minh bạch, đến nay Cục Hải quan đã cấp và trao 395 giấy chứng nhận cho các doanh nghiệp tham gia Chương trình. Con số này phản ánh sự lan tỏa của mô hình tuân thủ tự nguyện và sự chuyển biến rõ rệt trong nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp về vai trò của tuân thủ pháp luật hải quan.
Bên cạnh việc khuyến khích, hỗ trợ, ngành Hải quan cũng tăng cường rà soát, giám sát để bảo đảm tính nghiêm minh của Chương trình. Các doanh nghiệp vi phạm bị cảnh báo, đôn đốc kiểm tra, đánh giá lại; trường hợp không đáp ứng tiêu chí sẽ bị thu hồi tư cách thành viên, bảo đảm Chương trình vận hành thống nhất, minh bạch và có kỷ cương.
 |
Tờ rơi do Hải quan khu vực VIII xây dựng góp phần lan tỏa Chương trình tới cộng đồng doanh nghiệp. |
Là một doanh nghiệp thành viên, ông Yu Feng Gang, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Dệt sợi Louvre cho biết, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, chúng tôi nhận thức rõ việc tuân thủ pháp luật hải quan là yếu tố then chốt cho phát triển bền vững.
Doanh nghiệp cam kết sẽ tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin với cơ quan Hải quan và thực hiện nghiêm túc các nội dung trong Biên bản ghi nhớ để chương trình đạt hiệu quả thiết thực.
Mở rộng tối thiểu 500 doanh nghiệp tham gia
Theo Ban Quản lý rủi ro (Cục Hải quan), dù đạt được những kết quả bước đầu, Chương trình vẫn đối mặt với không ít thách thức, như hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, khả năng chia sẻ dữ liệu còn hạn chế, một bộ phận doanh nghiệp chưa thực sự hiểu rõ giá trị dài hạn của tuân thủ tự nguyện.
Trên cơ sở đó, năm 2026 được xác định là năm tăng tốc của Chương trình, hướng tới mô hình quản lý tuân thủ dựa trên dữ liệu và quan hệ đối tác Hải quan - Doanh nghiệp. Mục tiêu đặt ra là mở rộng tối thiểu 500 doanh nghiệp tham gia và đạt trên 85% doanh nghiệp hài lòng với cơ chế hỗ trợ.
Để đạt được mục tiêu này, ngành Hải quan sẽ tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm: hoàn thiện cơ sở pháp lý về quản lý tuân thủ trong Luật Hải quan (sửa đổi) và các văn bản liên quan; xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu doanh nghiệp tham gia Chương trình; vận hành chính thức hệ thống hỗ trợ trực tuyến; đồng thời tổ chức đánh giá giữa kỳ về hiệu quả Chương trình theo hướng định lượng, đo lường được.
Về dài hạn, Chương trình khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan, giảm chi phí tuân thủ, mà còn xây dựng niềm tin giữa Hải quan và doanh nghiệp - một yếu tố then chốt trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.
Khi Nhà nước chuyển từ tư duy “quản lý - kiểm soát” sang “đối tác - đồng hành”, và doanh nghiệp chủ động tuân thủ để nâng cao năng lực cạnh tranh, môi trường xuất nhập khẩu minh bạch, thuận lợi và an toàn sẽ không còn là mục tiêu xa vời, mà trở thành nền tảng bền vững cho phát triển trong giai đoạn tới.
